عناب؛ خواص، فواید و کاربردها

 عناب؛ خواص، فواید و کاربردها

عناب؛ خواص، فواید و کاربردها

با شروع فصل پاییز میوه‌ای خوش‌رنگ و کوچک که از لحاظ ظاهری بین خرما و سنجد قرار دارد در عطاری‌ها و میوه فروشی‌ها یافت می‌شود، گاهی هم در کنار خیابان‌ها و بزرگراه‌‌ها وانت‌هایی ایستاده‌اند که روی کاغذی بزرگ نوشته‌اند: عناب تازه سوغات بیرجند. عناب همان میوۀ خوش‌رنگ و کوچکی است که شبیه به خرما سنجد است و با نام‌های دیگری مانند خرما چینی و خرما قرمز نیز شناخته می‌شود اما در ایران به عناب معروف است. خواص و فواید عناب فراوان است اما کمتر کسی از خواص عجاب‌انگیز این میوه کوچک قرمز خبر دارد. عناب بافت نرم و طعم شیرینی دارد اما در ایران این میوه اقبال زیادی ندارد و بیشتر در طب سنتی استفاده می‌شود و بعضی از افراد نیز این عناب را همراه با چای استفاده می‌کنند. در این مطلب به طور خواص و فواید عناب برای سلامتی بدن را به طور شرح می‌دهیم و به بررسی کاربرد عناب جز در صنایع غذایی می‌پردازیم.

با شروع فصل پاییز و سرما و آغاز برداشت عناب بد نیست با خواص و فواید عناب که سوغات منطقه کویری ایران است آشنا شویم و از این میوه مغذی به نفع سلامت بدن بهره ببریم.

خاستگاه و زیست بوم میوه عناب

عناب را می‌توان یکی از قدیمی‌ترین دانه‌های خوراکی در جهان دانست، اسناد تاریخی نشان می‌دهند که این میوه حدود ۳۰۰۰ سال پیش در طب چینی به کار می‌رفته است و برای چین گیاهی دارویی محسوب می‌شده، بنابراین چینی‌ها در دوران باستان بهتر از سایر مناطق دیگر از خواص و فواید عناب برای درمان امراض بهره می‌بردند. علاوه‌بر چین در مناطق دیگر آسیا مانند هند و کره از عناب هم به صورت خوراکی و هم برای درمان استفاده می‌کردند. شواهد نشان می‌دهد که عناب متعلق به ۳ هزار سال قبل و منشاء اصلی آن سوریه و شمال آفریقا باشد و از آنجا به سمت شرق و جنوب آسیا رفته و سپس به چین. کشت عناب به‌طور گسترده در جنوب آسیا انجام می‌شود و این گیاه به نوعی بومی این منطقه محسوب می‌شود. 

امروزه عناب در مناطقی مانند ماداگاسکار، بلغارستان، جزایر کارائیب و برخی دیگر از مناطق اروپا کشت می‌شود. عناب به صورت گسترده در ایران پرورش داده می‌شود و به واردات وابسته نیست. عناب در ایران در منطقه خراسان جنوبی پرورش داده می‌شود، خراسان جنوبی در شرق ایران قرار دارد و مرکز آن شهر بیرجند است. عناب سوغات بیرجند است و اوایل مرداد ماه برداشت می‌شود. عناب در دو فصل متفاوت برداشت می‌شود در مناطق گرمسیری و کویری اوایل مرداد ماه و در مناطق سردسیری اوایل مهر ماه است. عناب به صورت گسترده در چین کشت می‌شد، در اوایل دوران مسیحیت نهال عناب به اروپا وارد شد. نهال عناب بعد از ورود در اروپا در سال ۱۸۳۷ وارد ایالات متحده آمریکا شد. 

عناب میوۀ درختچه‌ای با برگ‌های سبز ریز و براق است، درختچه عناب ابتدا گل‌هایی سبز مایل به زرد دارد و سپس میوۀ کوچکی به اندازه زیتون می‌دهد. عناب نارس سبز رنگ است و به مرور رنگ ماهاگونی در می‌آید. عناب بعد از رسیدن کمی چروکیده می‌شود، طعم عناب تازه شبیه به سیب است و بعد از رسیدن کامل طعمی شبیه به خرما پیدا می‌کند. عناب یکی از ۵ میوه دارویی مهم در کتاب مقدس گیاهان دارویی در چین است. 

با تاریخچه عناب، این میوه قدمت‌دار آشنا شدیم، در ادامه می‌خواهیم با خواص و فواید عناب آشنا شویم.

خواص میوه عناب

عناب قبل از آنکه یک میوه خوراکی شناخته شود، یک میوه دارویی است و طب چینی در معرفی این میوه نقش موثری داشته است. متخصصان طب چینی در گذشته با پی بردن به خواص و فواید عناب از این شبه خرما برای درمان و جلوگیری از بیماری‌ها بهره می‌بردند. دانستن این نکته خالی از لطف نیست که پایه طب چینی بر پایه جلوگیری از بیماری‌‌ها است و عناب به عنوان یکی از ۵ گیاه مهم در طب چینی نقش موثری در پیشگیری بسیاری از بیماری‌ها داشته است. امروزه عناب علاوه‌بر یک میوه دارویی یک میان وعده عالی است، به دلیل داشتن فیبر زیاد و کالری. میوه عناب حاوی کربوهیدرات به شکل قندهای طبیعی است و به همین دلیل انرژی بدن را تامین می‌کند. عناب بیشتر به صورت خشک مصرف می‌شود، در طی فرآیند خشک شدن قندهای موجود در عناب غلیظ می‌شود به همین دلیل عناب خشک نسبت به عناب تازه کالری و قند بیشتری دارد. 

عناب سرشار از ویتامین‌ها، مواد معدنی، اسیدهای چرب و سایر ترکیبات آلی است و به همین دلیل در سلامت عمومی بدن و جلوگیری از بیماری‌ها می‌تواند نقش موثری ایفا کند. خاصیت آنتی اکسیدانی عناب از جمله خواص و فواید شگفت‌اگیز عناب است، عناب به عنوان منبع غنی از آنتی اکسیدان و همچنین داشتن ویتامین A ، ویتامین B و ویتامین C   از آسیب سلول‌ها جلوگیری و به ترمیم سلول‌های آسیب‌دیده کمک می‌کند. قدرت آنتی اکسیدانی عناب فواید و خواص گسترده‌ای برای کبد و سیستم قلبی و عروقی دارد.

در گذشته از عناب برای درمان بی‌خوابی و اضطراب کمک می‌گرفتند امروزه نیز متخصصان طب سنتی از این خاصیت عناب استفاده می‌کنند و این میوه را به مراجعینی که دچار بی‌خوابی، استرس اضطراب هستند، به عنوان دمنوش و یا تنقلات تجویز می‌کنند. در طب سنتی از خواص و فواید عناب برای بهبود سیستم ایمنی، سیستم عصبی و هضم غذا کمک می‌گیرند.

خواص و کاربردهای میوه عناب برای مو

علی‌رغم اینکه میوه عناب قدمت زیادی دارد و در گذشته به عنوان یک میوه دارویی شناخته می‌شده اما در مورد خواص و فواید عناب تحقیقات زیادی صورت نگرفته است و محققان نسبت به این میوه پرخاصیت تا حدودی کم‌لطف بودند. آنچه امروز در مورد خواص و فواید عناب مطرح می‌شود بر پایه اطلاعات گذشته و تحقیقاتی است که محققان به صورت محدود بر روی این میوه انجام داده‌اند. تحقیقات محدودی که روی عناب انجام شد، پایه‌گذار تحقیقات گسترده‌تری شد که همچنان ادامه دارد و هر بار محققان به نتیجه شگفت‌انگیزی در مورد خواص و فواید می‌رسند. دلیل بیان این نکته این است که احتمالاً خواص و فواید عناب برای مو از آنچه در ادامه بیان می‌شود بیشتر خواهد بود و با بررسی و تحقیقات بیشتر به لیست خواص و فواید عناب برای پوست و مو افزوده خواهد شد.

  • درمان شوره سر:
    به نظر شما کف بیشتر مساوری با تمیزی و پاک کنندگی بیشتر است؟ این تصور غلط وجود دارد که هر چه شامپو یا هر شویندۀ دیگر بیشتر کف کند یعنی قدرت پاک کنندگی بیشتری دارد. دلیل کف شامپو وجود سولفات است، سولفات چربی اضافی و آلودگی را در خود حل می‌کند و متاسفانه در پاک کردن چربی‌‌‌ها افراطی عمل می‌کند و چربی‌هایی را که از پوست و موی سر محافظت می‌کند، از بین می‌برد. از بین بردن چربی مفید باعث خشکی مو و پوست سر می‌شود و یکی از پیامدهای خشکی مفرط پوست سر ایجاد شوره سر است. شوره سر در واقع با تحریک پوست سر ایجاد می‌شود که همان پوسته پوسته شدن پوست کف سر است. شوره سر علاوه‌بر ظاهر ناخوشایند، خارش شدید به همراه دارد به همین دلیل درمان شوره سر مهم و ضروری است.
    عناب حاوی اسید بنتولینیک است، اسید بنتولینیک خواص ضد قارچی و ضد التهابی دارد و در سلامت پوست سر نقش کلیدی دارد. عناب سیستم ایمنی بدن را تقویت می‌کند، تقویت سیستم ایمنی بدن نیز در مبارزه با شوره سر موثر است. با تقویت سیستم ایمنی بدن التهاب و استرس اکسیداتیو کاهش پیدا می‌کند، و در نتیجه میزان پوسته پوسته شدن کف سر نیز کم خواهد شد. بنابراین میوه و عصاره عناب برای درمان شوره سر موثر است.
  • تقویت رشد مو:
    عصاره عناب خاصیت تسکین دهندگی و پاک کنندگی دارد به همین دلیل برای پوست و مو سر مفید است. یکی دیگر از خواص و فواید عصاره عناب برای مو تقویت رشد موها است، عصاره عناب بر روی موهای تازه تراشیده باعث تکثیر تعداد فولیکول‌های مو می‌شود. تجربه نشان داده که استفاده از عصاره عناب طی مدت ۲۱ روز باعث تسریع در رشد موها و افزایش ضخامت موها می‌شود.

خواص میوه عناب برای پوست

عناب سرشار از آنتی اکسیدان است، آنتی اکسیدان‌ها نقش مهمی در سلامت پوست دارند. وظیفه آنتی اکسیدان‌ها مبارزه با رادیکال‌های آزاد است، رادیکال‌های آزاد با تخریب سلول‌های پوستی باعث ایجاد پیری و سرطان پوست می‌شوند. آنتی اکسیدان موجود در عناب از تکثیر سلول‌های سرطانی ملانوم پوست جلوگیری می‌کند. از دیگر خواص و فواید عناب برای پوست تسکین التهاب پوستی و خارش ناشی از مشکلات پوستی مانند پسوریازیس، اگزما و آکنه است.

  • ضد پیری پوست:
    یکی از خواص و فواید عناب کمک به جوانسازی پوست است، عناب سرشار آنتی اکسیدان و ویتامین C است به همین دلیل نقش مهمی در کند کردن روند پیری پوست و ایجاد چین و چروک ایفا می‌کند. آنتی اکسیدان موجود در عناب از تخریب سلول‌های پوستی توسط رادیکال‌های آزاد جلوگیری می‌کند، رادیکال‌های آزاد پوست عامل مهم در ایجاد چین و چروک و پیری پوست هستند. اشعه UV از دلایل ایجاد رادیکال‌های آزاد هستند، بنابراین خوردن عناب برای افرادی که مدام در معرض نور خورشید قرار دارند، مفید است.
    عناب علاوه‌بر خاصیت آنتی اکسیدانی که دارد، حاوی ویتامین  C است. این ویتامین مانندد آنتی اکسیدان‌ها عملکرد موثری در مبارزه با رادیکال‌های آزاد پوست دارد، نصف فنجان عناب نیاز بدن به ویتامین C را رفع می‌کند.
  • درمان آکنه و جوش صورت:
    عناب خاصیت ضد التهابی دارد و به همین دلیل در تسکین التهاب ناشی از آکنه و جوش صورت موثر است. ویتامین C موجود در در عناب باعث بهبود زخم آکنه و جوش صورت می‌شود. ویتامین C موجود در عناب علاوه‌بر ترمیم پوست و کمک به تولید کلاژن باعث به آبرسانی پوست و در نهایت درخشندگی پوست کمک می‌کند. بنابراین برای داشتن پوستی شاداب و عاری از لک، آکنه، چین و چروک و درخشان از خواص و فواید عناب غافل نباشید. عناب به دو صورت قابل مصرف است، می‌‌توانید به صورت تنقلات در میان وعده نوش جان کنید، همچنین دمنوش عناب که بسته به سلیقه شما می‌تواند با گیاهان دیگر ترکیب شود.

فواید عناب برای ناخن:

به‌طور مشخص خواص و فواید عناب برای ناخن مطرح نشده است. اما به احتمال قوی این میوه خاصیتی برایذ ناخن خواهد داشت. همانطور که در ابتدای مطلب اشاره کردیم، در مورد خواص و فواید عناب در سلامت پوست و مو تحقیقات گسترده‌ای صورت نگرفته است. عناب سرشار از مواد معدنی مانند پتاسیم، فسفر، منگنز، آهن و روی است، این مواد معدنی در سلامت ناخن موثر هستند، بنابراین خوردن عناب به سلامت ناخن نیز کمک خواهد کرد.

 فواید عناب برای سلامتی بدن:

طب چینی عناب را بین  میوه مهم قرار داده است. امروزه نیز با تحقیقاتی که بر روی این میوه انجام شده است متوجه خواص و فواید عناب برای پوست شده‌اند. محققان طی تحقیقات حیوانی و بالینی به این نتیجه رسیده‌اند که عناب به دلیل خاصیت آنتی اکسیدانی، ویتامین‌ها و مواد معدنی برای سلامت بدن مفید خواهد بود. بنابراین با قرار دادن این در رژیم غذایی روزانه خود از خواص و فواید عناب به نفع سلامت بدن سود ببرید.

  • درمان بی‌خوابی:
    متخصصان طب چینی و سنتی معتقدند که عناب برای بی خوابی بسیار موثر است، این خاصیت عناب طی نحقیقاتی ثابت شده است. عناب حاوی فلاونوئیدهایی به نام ساپونین و پلی ساکاریدها است، ساپونین به عنوان یک آرامبخش طبیعی عمل می‌کند و باعث تسکین سیستم عصبی می‌شود. نوشیدن بک فنجان دمنوش عناب قبل از رفتن به رختخواب خواب مانند یک قرص خواب‌آور عمل می‌کند.
  • بهبود سیستم گوارش:
    عناب برای دستگاه گوارش ماده موثری است. فیبر موجود در عناب باعث بهبود عملکرد روده و هضم غذا می‌شود. هضم غذا از یبوست، گرفتگی عضلات و نفخ معده و شکم جلوگیری می‌کند. به‌علاوه عناب به دلیل خاصیت ضد باکتری از باکتری‌های ایجادکننده زخم معده و اسدیته جلوگیری می‌کند.
  • ضد سرطان:
    عناب یک آنتی اکسیدان قوی است. آنتی اکسیدان‌ها حمله رادیکال‌های آزاد که عامل سرطان هستند را خنثی می‌کند. تحقیقات نشان داده که عصاره عناب در رشد سلول‌های سرطانی دهانه رحم و پستان اختلال ایجاد می‌کند. علاوه‌بر آن عناب سرشار از مواد معدنی و ویتامین‌های مانند ویتامین C است، این ویتامین با افزایش سیستم ایمنی بدن رابطه مستقیم دارد.
  • کاهش آسیب به قلب:
    عناب کلسترول را کاهش می‌دهد، همه می‌دانیم که کلسترول عامل اصلی در پیدایش بیماری‌های قلبی و عروقی است. همچنین آنتی اکسیدان موجود در عناب از گرفتگی رگ‌های قلبی جلوگیری می‌کند. پتاسیم عناب باعث شل شدن رگ‌های خونی می‌شود و فشار خون را کاهش می‌دهد. تحقیقات نشان می‌دهد که عناب خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی در نوجوانان چاق را کاهش می‌دهد.

از دیگر خواص و فواید عناب برای سلامتی بدن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کمک به کاهش وزن
  • تصفیه خون
  • آرامشبخش
  • تقویت سیستم ایمنی بدن
  • محافظت از کبد
  • افزایش تراکم مواد معدنی استخوان
  • سم زدایی از بدن
  • گرفتگی صدا
  • برونشیت
  • اسهال
  • تحریک روده
  • درمان سرماخوردگی
  • درمان سرفه

فواید عناب برای نوزاد

عناب حاوی اسید فولیک است که به تولید سلول‌های خونی کمک می‌کند. اسید فولیک برای زنان باردار مفید است و باعث بهبود رشد جنین می‌شود. روی موجود در عناب برای رشد مغز جنین مفید است، بنابراین می‌توان گفت که عناب برای زنان باردار و جنین مفید است. اما به دلیل عدم تحقیقات کافی بهتر است قبل از مصرف با پزشک مشورت کنند و در خوردن آن افراط نکنند. 

عناب حاوی مواد معدنی و ویتامین‌ها است، اما به دلیل اینکه دانه‌های آن کوچک برای کودک خطرناک است و ممکن است باعث خفگی نوزاد شود. به‌علاوه طبع عناب تا حدودی سرد است و ممکن است باعث دل درد و معده درد در شود، به همین دلیل مادران ابتدا عناب را در دسترس کودک قرار ندهند.

طی یک نحقیق که روی مادران شیرده در ایران صورت گرفت، مشخص شد که مصرف روزانه ۱۵ گرم عناب تازه عناصر سمی مانند سرب و کادمیوم موجود در شیر مادر را به صورت چشمگیر کاهش می‌دهد.

کابردهای درمانی و صنعتی میوه عناب

عناب سرشار از ویتامین و مواد معدنی است اما کاربرد زیادی در صنایع ندارد. بیشترین کاربرد عناب در صنعت غذایی، به‌خصوص تهیه انواع دمنوش‌ها است. پودر و عصاره عناب نیز در برای تهیه داروهای گیاهی به کار می‌رود، در چین سرکه عناب نیز تهیه می‌شود. در صنعت زیبایی نیز  برخی از شرکت‌های تولید کننده محصولات آرایشی و بهداشتی گیاهی از عصاره عناب در تهیه محصولات آرایشی و بهداشتی استفاده می‌کنند، به این ترتیب از خواص و فواید عناب برای پوست و مو بهره می‌برند. 

آیا استفاده از میوه عناب عوارض جانبی دارد؟

خواص و فواید عناب فراوان است، اما با این وجود احتمال عوارض جانبی را برای برخی افراد به همراه دارد. چند دسته افراد باید در خوردن عناب اجتناب کنند، مانند افراد مبتلا به دیابت. عناب قند خون را کاهش می‌دهد به همین دلیل افراد مبتلا له دیابت درر مصرف عناب احتیاط کنند و از پزشک مشورت بگیرند. 

افرادی که به لاتکس آلرژی دارند، به احتمال قوی عناب نیز برای آنها آلرژی‌زا خواهد بود. عناب بر روی قند خون تاثیر می‌گذارد به همین دلیل کنترل قند قبل و بعد از جراحی را مختل می‌کند. عناب روی سیستم عصبی نیز اثرگذار است و باعث کندی سیستم عصبی بدن می‌شود. به همین دلیل حداقل دو هفته قبل از جراحی از مصرف عناب خودداری کنید. 

عناب خاصیت آرامبخشی دارد و مصرف همزمان عناب با داروهای آرامبخش باعث خواب‌آلودگی و کسلی خواهد شد. در ترکیب عناب با گیاهان دیگر احتیاط و از متخصصان طب سنتی کمک بگیرید، به عنوان مثال ترکیب عناب با گیاهان کاهش دهنده فشار خون می‌تواند باعث افت بیش از اندازه قند و فشار خون خواهد شد.

 

سوالات متداول:

میوه عناب برای چه مواردی مفید است؟

عناب به شما کمک می کند تا بهتر بخوابید. یبوست مزمن را تسکین می بخشد. اضطراب را تسکین می دهد. ثابت شده است که عناب اثرات آرام بخشی بر مغز و سیستم عصبی دارد. همچنین به رفع اضطراب کمک می کند. سرشار از ویتامین C است. فشار خون را تنظیم می کند. گردش خون را تنظیم می کند. قدرت استخوان را بهبود می بخشد.

آیا عناب برای کاهش وزن مفید است؟

عناب برای هضم غذا و کمک به کاهش وزن موثر است. اگر می خواهید وزن خود را کاهش دهید، این میوه یک میان وعده عالی است. زیرا فاقد کربوهیدرات و چربی و سرشار از فیبر است. عناب جایگزین عالی برای خوراکی های پرچرب است و برای افرادی که از مشکلات گوارشی و یبوست رنج می برند، بسیار مفید است.

آیا بیماران دیابتی می توانند میوه عناب را بخورند؟

میوه عناب حاوی ترکیبات مختلفی است که برای متابولیسم بدن مفید می باشد، با این وجود استفاده از آن در بیماران دیابتی توصیه نمی شود. زیرا این میوه حاوی قندی است که ممکن است باعث افزایش سطح قند خون شود.

آیا می توان عناب را به صورت خام مصرف کرد؟

میوه عناب را می توان به عنوان میان وعده به صورت خام نیز مصرف کرد. عناب خشک سرشار از قند است و بهتر است که در رژیم غذایی خیلی محدود مصرف شود.

طعم چای عناب چگونه است؟

چای عناب شیرین و البته کمی تیز است و عطر و بوی خوبی دارد. چای عناب به خصوص در پاییز و زمستان مانند دارچین و زنجبیل در چای بسیار دلچسب است.

آیا عناب برای یبوست مفید است؟

سالهاست که از عناب برای درمان مشکلات دستگاه گوارش از جمله نفخ شکم ، درد معده و یبوست استفاده می شود. تحقیقات نشان می دهد عناب می تواند اسید معده را کاهش دهد و به درمان زخم معده و محافظت از آن کمک کند. همچنین عناب در بهبود یبوست مزمن بسیار موثر است.

بهترین روش برای خوردن میوه تازه عناب چیست؟

در سالادها: سعی کنید عناب خرد شده را به سالاد خود اضافه کنید. در صبحانه: عناب را نازک برش دهید و به همراه جو دوسر در وعده صبحانه میل کنید. به صورت پخته: تکه های میوه عناب را به همراه تکه های کوچک گوشت بپزید.

 

ارسال این مطلب به:

mohammad.javani89@gmail.com

0 Reviews

مطالب مرتبط