ویتامین K (کا)؛ خواص، فواید، منابع و عوارض

 ویتامین K (کا)؛ خواص، فواید، منابع و عوارض

ویتامینK (کا)؛ خواص، فواید، منابع و عوارض

ویتامین K به گروهی از ویتامین‌های محلول در چربی گفته می‌شود که در لخته شدن خون، متابولیسم استخوان و تنظیم سطح کلسیم خون نقش دارند. بدن به ویتامین K نیاز دارد تا بتواند پروترومبین که یک پروتئین و فاکتور لخته کننده است تولید کند. وجود این پروتئین برای لخته شدن خون و متابولیسم استخوان خیلی مهم است.

خاستگاه و زیست بوم

گرچه چندین نوع مختلف ویتامین K وجود دارد، اما دو موردی که در رژیم غذایی انسان یافت می‌شود ویتامین K1 و ویتامین K2 هستند. ویتامین K1 که فیلوکینون نیز نامیده می‌شود، بیشتر در غذاهای گیاهی مانند سبزیجات سبز برگ وجود دارد. این تقریباً ۷۵-۹۰٪ کل ویتامین K مصرف شده توسط انسان را تشکیل می دهد. ویتامین K2 در غذاهای تخمیر شده و محصولات حیوانی یافت می‌شود و همچنین توسط باکتری‌های روده تولید می‌شود. چندین زیرگروه به نام menaquinones MKs دارد که با توجه به طول زنجیره جانبی آن‌ها نام‌گذاری شده است. دامنه آنها از MK-4 تا MK-13 است.

خواص ویتامین K

ویتامین K از آن موادی نیست که اغلب در صنعت زیبایی نامش را شنیده باشیم. مطمئناً به اندازه ویتامین B، ویتامین C و ویتامین E شناخته شده نیست، اما برای سلامتی بدن و استخوان‌ها بسیار مهم است و همچنین در حفظ پوست و مو نیز نقشی اساسی ایفا می‌کند. می‌توانید آن را به صورت مکمل مصرف کنید یا می‌توانید در رژیم غذایی خود، خوراک‌هایی را جا دهید که منبع این ویتامین باشد و آن را به صورت غذا مصرف کنید. ویتامین K در سراسر بدن از جمله کبد، مغز، قلب، لوزالمعده و استخوان یافت می‌شود. و خیلی سریع تجزیه می‌شود و از طریق ادرار یا مدفوع دفع می‌شود. به همین دلیل، حتی با مصرف زیاد به ندرت به سطح سمی در بدن می‌رسد، که ممکن است گاهی اوقات در مورد سایر ویتامین‌های محلول در چربی نیز رخ دهد.

خواص  ویتامین K برای پوست

ویتامین K برای کمک به روند لخته شدن خون ضروری است و به بدن در بهبود زخم‌ها، کوفتگی‌ها و مناطق تحت تأثیر جراحی کمک می‌کند. همچنین تصور می‌شود که عملکردهای اساسی ویتامین K به رفع برخی از بیماری‌های پوستی کمک می‌کند.

  • جلوگیری از پیری پوست:
    ویتامین K، همراه با سایر مواد، در بهبود علائم قابل مشاهده پیری نقش دارد. براساس مطالعات صورت گرفته، ژل حاوی فیتونادیون (نوعی ویتامین K1)، رتینول و ویتامین‌های C و E به کاهش چین و چروک‌های پوست کمک کرد.
  • رفع حلقه‌های تیره زیر چشم:
    ویتامین K جوابی بسیار خوب و مناسب برای حلقه‌های تیره زیر چشم هستند. در صورتی که با سیاهی زیر چشم‌ها و یا پف بودنشان مشکل دارید، می‌توانید از کرم‌های چشمی که در ترکیباتشان ویتامین K دارند استفاده کنید و یا در رژیم غذایی خود، خوراکی‌هایی را اضافه کنید که منبعی غنی برای ویتامین K به شمار می‌آیند.
  • از بین بردن علائم روی پوست:
    ویتامین K برای از بین بردن علائم کششی یا استرچ مارک‌ها که روی پوستتان به جا مانده‌اند، راه حل بسیار خوبی است. همچنین برای بهبود هر چه سریع‌تر جای زخم‌ها و یا رگ‌های عنکبوتی روی پوست صورت، پا و دست می‌توانید روی کمک این ویتامین حساب باز کنید. ویتامین K در بسیاری از کرم‌های موضعی مختلف برای پوست یافت می‌شود و می‌تواند به درمان انواع بیماری‌های پوستی کمک کند. پزشکان بارها از کرم‌های حاوی ویتامین K در بیمارانی که به تازگی تحت عمل جراحی قرار گرفته‌اند برای کاهش تورم و کبودی استفاده کردند.

خواص و کاربردهای ویتامین K برای مو

ویتامین‌ها یک بخش ضروری از رژیم غذایی ما هستند و ما نمی‌توانیم بدون مصرف دوز مناسب ویتامین‌ها زندگی سالمی داشته باشیم. ویتامین K یکی از این مواد مغذی ضروری است که برای لخته شدن خون در بدن به آن نیاز داریم. ویتامین K2 که در ابتدا به آن توجه چندانی نمی‌شد، یکی از ویتامین‌های ضروری برای رشد مو و محافظت از آن است. این بیماری نه تنها به رشد مجدد موهای ما کمک می‌کند، بلکه می‌تواند ریزش مو را نیز متوقف کند.

فواید ویتامین K برای سلامتی بدن

از جمله فواید ویتامین K (کا) این است که ویتامین K به ساخت پروتئین‌های مختلفی که برای لخته شدن خون و ساخت استخوان‌ها لازم هستند کمک می‌کند. پروترومبین یک پروتئین وابسته به ویتامین K است که مستقیماً در لخته شدن خون نقش دارد. استئوکلسین پروتئین دیگری است که برای تولید بافت استخوانی سالم به ویتامین K نیاز دارد. ویتامین K در سراسر بدن از جمله کبد، مغز، قلب، لوزالمعده و استخوان یافت می‌شود. و خیلی سریع تجزیه می‌شود و از طریق ادرار یا مدفوع دفع می‌شود. به همین دلیل، حتی با مصرف زیاد به ندرت به سطح سمی در بدن می‌رسد، که ممکن است گاهی اوقات در مورد سایر ویتامین‌های محلول در چربی نیز رخ دهد.

  • سلامت استخوان:
    به نظر می رسد ارتباط محکمی بین مصرف کم ویتامین K و پوکی استخوان وجود دارد. چندین مطالعه نشان داده است که ویتامین K از حفظ استخوان‌های قوی پشتیبانی می‌کند، تراکم استخوان را بهبود می‌بخشد و خطر شکستگی را کاهش می‌دهد. علاوه بر این، سطح پایین ویتامین K در خون با تراکم پایین استخوان ارتباط دارد. همچنین ارتباط بین مصرف زیاد ویتامین K و کاهش خطر شکستگی مفصل ران در زنان و مردان و افزایش تراکم مواد معدنی استخوان در زنان را نشان می‌دهد.
    با این حال، نتایج آزمایشات بالینی و متاآنالیزها در مورد اینکه آیا مکمل‌های ویتامین K شکستگی استخوان را کاهش می‌دهد، متناقض است. این ممکن است به دلیل عوامل مختلفی باشد که بر سلامت استخوان تأثیر می‌گذارد، از جمله کمبود کلسیم، ویتامین D و ورزش های تحمل‌کننده وزن، که همه این‌ها ممکن است فواید مکمل ویتامین K باشد.
  • سلامت ادراکی:
    افزایش سطح ویتامین K در خون با بهبود حافظه اپیزودیک در بزرگسالان مسن ارتباط دارد. در یک مطالعه، افراد سالم بالای ۷۰ سال با بالاترین سطح ویتامین K1 در خونشان، بیشترین عملکرد حافظه اپیزودیک کلامی را داشتند.
  • سلامت قلب:
    ویتامین K با جلوگیری از تجمع مواد معدنی در عروق، به پایین نگه داشتن فشار خون کمک می‌کند. همین عامل قلب را قادر می‌سازد تا خون را آزادانه از طریق بدن پمپاژ کند. تجمع مواد معدنی در عروق با افزایش سن به طور طبیعی اتفاق می‌افتد و این یک عامل خطر عمده برای بیماری‌های قلبی است. همچنین نشان داده شده است که مصرف ویتامین K به اندازه کافی، خطر سکته مغزی را کاهش می‌دهد.
  • جلوگیری از سرطان:
    سرطان دومین علت اصلی مرگ و میر در سراسر جهان است. طبق گفته سازمان بهداشت جهانی، سالانه ۹.۶ میلیون نفر بر اثر سرطان جان خود را از دست می‌دهند. نتایج مداوم مطالعات بالینی بر روی حیوانات نشان می‌دهد که ویتامین K2 می‌تواند یک مهار کننده قابل توجه در رشد تومور در سرطان‌ها، از جمله سرطان خون، روده بزرگ، تخمدان، لوزالمعده و سرطان ریه باشد.

منابع ویتامین K

ویتامین K1 یا فیلوکینون از گیاهان تأمین می‌شود. این نوع اصلی ویتامین K در رژیم غذایی است. ویتامینی که منبع کمتری دارد، ویتامین K2 یا مناکینون است که در برخی از غذاهای حیوانی و تخمیر یافته وجود دارد. کلم پیچ و سایر سبزیجات چلیپایی منابع خوبی از ویتامین K هستند. فیلوکینون که به آن ویتامین K1 نیز می‌گویند، در سبزیجات برگ سبز یافت می‌شود، از جمله سبزیجات یخی و شلغم، کلم پیچ، اسفناج، کلم بروکلی، کلم بروکسل، کلم، کاهو. همچنین در روغن سویا و روغن کانولا، سس سالاد ساخته شده با روغن سویا یا روغن کانولا نیز منابع خوبی برای ویتامین K1 هستند.

هنگامی که فرد، این نوع خوراک‌ها را مصرف می‌کند، باکتری‌های موجود در روده بزرگ آن را به شکل ذخیره‌سازی خود، یعنی ویتامین K2 تبدیل می‌کنند. این ویتامین در روده کوچک جذب شده و در بافت چربی و کبد ذخیره می‌شود. ویتامین K2 را نیز می‌توان در ناتو یا سویای تخمیر شده و به مقادیر کمتر در گوشت، پنیر، تخم مرغ پیدا کرد. بدون ویتامین K، بدن نمی‌تواند پروترومبین تولید کند که یک عامل لخته کننده بسیار مهم است که برای لخته شدن خون و متابولیسم استخوان لازم است.

کمبود ویتامین K به احتمال زیاد روی نوزادان تازه متولد شده و کسانی که به علت مواردی مانند سندرم روده کوتاه، فیبروز کیستیک، بیماری سلیاک یا کولیت اولسراتیو، مشکل سوء جذب دارند، تأثیر می‌گذارد. نوزادان به طور معمول برای محافظت از خونریزی در جمجمه ، ویتامین K تزریق می کنند که ممکن است کشنده باشد. به طور معمول برای این‌که از خونریزی در جمجمه نوزاد که می‌تواند مرگبار باشد، جلوگیری شود، به او ویتامین k تزریق می‌کنند.

مصرف مناسب ویتامین K به سن و جنسیت بستگی دارد. زنان ۱۹ ساله و بالاتر باید ۹۰ میکروگرم در روز و مردان باید ۱۲۰ میکروگرم مصرف کنند.

تفاوت میان ویتامین K1 و K2

عملکرد اصلی انواع ویتامین K فعال کردن پروتئین‌هایی است که نقش مهمی در لخته شدن خون، سلامت قلب و سلامت استخوان‌ها دارند. با این حال، به دلیل تفاوت در جذب و انتقال به بافت‌ها در سراسر بدن، ویتامین K1 و K2 می‌تواند تأثیرات بسیار متفاوتی بر سلامتی شما داشته باشد.

به طور کلی، ویتامین K1 موجود در گیاهان به میزان کم جذب بدن می‌شود. طبق تخمین زده شده توسط مطالعاتی که صورت گرفته است، کمتر از ۱۰٪ K1 موجود در گیاهان واقعاً جذب بدن ما می‌شود.

در مورد جذب ویتامین K2 کم‌تر اطلاعات در دسترس است. با این حال متخصصان معتقدند از آنجا که K2 غالباً در غذاهای حاوی چربی یافت می‌شود، ممکن است جذب آن بهتر از K1 باشد. چرا که ویتامین K یک ویتامین محلول در چربی است. ویتامین‌های محلول در چربی وقتی با چربی رژیم غذایی خورده می‌شوند، عمل جذبشان خیلی بهتر انجام می‌شود.

علاوه بر این، زنجیره جانبی طولانی ویتامین K2 به آن اجازه می‌دهد تا طولانی‌تر از K1 در خون گردش کند. در مواردی که ویتامین K1 ممکن است چندین ساعت در خون بماند، برخی از اشکال K2 می‌توانند برای روزها در خون باقی بمانند. برخی از محققان بر این باورند که مدت زمان طولانی‌تری که ویتامین K2 در گردش خون سپری می‌کند، باعث می‌شود که از آن در بافت‌های واقع در بدن بهتر استفاده شود. ویتامین K1 در درجه اول به کبد منتقل و مورد استفاده قرار می‌گیرد.

عوارض استفاده بیش از حد و یا کمبود ویتامین K در بدن

به طور معمول، کمبود ویتامین K در بزرگسالان سالم غیرمعمول است زیرا توسط باکتری‌های روده آمیخته می‌شود، در کبد ذخیره می‌شود و در صورت لزوم بازیافت می‌گردد. از آنجا که ویتامین K2 در سلامت استخوان و قلب نقش دارد، علائم کمبود آن اغلب قابل شناسایی نیست تا این‌که کار از کار می‌گذرد. تجمع پلاک در عروق و از دست دادن استخوان ممکن است سال‌ها طول بکشد تا تشخیص داده شود. در تشخیص سریع، آزمایش خون انجام می‌شود برای این‌که سرعت لخته شدن خون اندازه‌گیری شود.

  • خونریزی از علائم اصلی است
  • کبود شدن آسان پوست
  • خونریزی مکرر از بینی یا خونریزی لثه
  • خونریزی بیش از حد از زخم
  • خونریزی در دستگاه گوارش که باعث خونریزی در ادرار یا مدفوع می‌شود
  • خونریزی در معده که باعث استفراغ خونی می‌شود
  • چرخه‌های قاعدگی سنگین و دردناک
  • درد و التهاب مفصل
  • استئوپنی (از دست دادن استخوان)
  • شکستگی مکرر استخوان

جلوگیری از کمبود ویتامین K در بدن:

داروهای آنتی بیوتیکی ممکن است باکتری‌های تولید کننده ویتامین K در روده را از بین ببرند، در نتیجه باعث کاهش بالقوه ویتامین K می‌شوند ، به ویژه اگر دارو را بیش از چند هفته مصرف کنید. افرادی که در هنگام استفاده از آنتی بیوتیک‌های طولانی مدت اشتهای کمی دارند، ممکن است در معرض خطر کمبود بیشتری باشند و بهتر است از مکمل ویتامین K بهرمند شوند.

از آنجا که ویتامین K محلول در چربی است، بهتر است برای بهبود جذب، غذاهای ویتامین K را با مقداری چربی مصرف کنید. بنابراین، روی سالادتان مقداری روغن زیتون بریزید تا به جذب بهتر ویتامین K موجود در آن کمک کنید.

 

هیچ حداکثر مصرفی برای ویتامین K تعیین نشده است. مسمومیت با این ویتامین اتفاقی نادر است و بعید است از خوردن غذاهای حاوی ویتامین K ناشی شود. با این حال، مصرف هر نوع مکمل می‌تواند منجر به مسمومیت شود. ممکن است استفاده همزمان ویتامین k و چندین داروی رایج از جمله رقیق کننده خون، ضد تشنج، آنتی بیوتیک‌ها، داروهای کاهش دهنده کلسترول و داروهای کاهش وزن برای شما مشکل ایجاد کند.

  • داروهای رقیق کننده خون: چنین داروهایی مانند وارفارین برای جلوگیری از لخته شدن خون مضر که ممکن است جریان خون در مغز یا قلب را مسدود کند استفاده می‌شود. کار آن‌ها کاهش دادن یا به تأخیر انداختن توانایی لخته کردن ویتامین K است. افزایش ناگهانی یا کاهش مصرف ویتامین K می‌تواند در اثرات این داروها تداخل ایجاد کند. ثابت نگه داشتن ویتامین K در مصارف روزانه، می‌تواند از بروز مشکلاتی از این قبیل جلوگیری کند.
  • داروهای ضدتشنج: اگر در دوران بارداری یا در دوران شیردهی مصرف شوند، می‌توانند خطر کمبود ویتامین K در جنین یا نوزاد تازه متولد شده را افزایش دهند. نمونه‌هایی از ضد تشنج فنیتوئین و دیلانتین است.
  • داروهای کاهش دهنده کلسترول: این داروها در جذب چربی اختلال ایجاد می‌کنند. چربی رژیم غذایی برای جذب ویتامین K لازم است، بنابراین افرادی که از این دارو استفاده می‌کنند، احتمال کمبود ویتامین k در آنها بیشتر است.

سوالات متداول:

روش های درمان کمبود ویتامین K چیست؟

درمان کمبود به شدت خونریزی و شرایطی بستگی دارد که ممکن است در یک نگاه مشخص نباشد. در بزرگسالان، ویتامین K1 به صورت زیر پوستی یا عضلانی تجویز می‌شود. در صورت وجود خطر ابتلا به هماتوم (مجموعه‌ای از خون لخته شده در بافت‌ها)، می‌توان پس از مشورت با دکتر، ۵ تا ۲۰ میلی‌گرم مکمل خوراکی مصرف کرد. ویتامین K3، یک منادیون است که یک ترکیب محلول در آب مصنوعی است و برای درمان بیماری‌های ویتامین K به دلیل هضم معیوب یا سوء جذب مواد مغذی مورد استفاده قرار می‌گیرد. نوزادان با ویتامین K3 تحت درمان قرار نمی‌گیرند، زیرا مشاهده شده است که در دوز بالاتر باعث همولیز (پارگی گلبول‌های قرمز خون) می‌شود. مکمل‌های طولانی مدت ممکن است برای افرادی که از بیماری‌های مزمن رنج می‌برند لازم باشد. ویتامین K3 شناخته شده است که برای دوزهای زیاد باعث بروز مسمومیت می‌شود. همچنین در نوزادانی که به آن‌ها ویتامین K3 داده شده است، کم خونی همولیتیک دیده شده است. مکمل ویتامین K ممکن است برای افرادی که از بیماری مزمن کبدی رنج می‌برند موثر نباشد. عوامل وابسته به ویتامین K که برای لخته شدن ضروری هستند، در کبد تولید می‌شوند افرادی که کبدشان به شدت آسیب دیده است، حتی با وجود ویتامین K نیز قادر به تولید فاکتورهای انعقادی نیستند.

چگونه می‌توان از کمبود ویتامین K جلوگیری کرد؟

با یک رژیم غذایی غنی از ویتامین K. به عنوان مثال: سبزیجات برگ سبز، روغن‌هایی مانند زیتون، لوبیای سویا، لوبیا سبز و نخود فرنگی، شاهی، مارچوبه، اسفناج، کلم بروکلی، گندم کامل، جو دو سر. ویتامین K که به نوزاد تازه متولد شده داده می‎شود در جلوگیری از خونریزی بسیار موثر است. برای کمبود ویتامین K به دلیل شرایط سوء جذب، منادیول سدیم فسفات تجویز می‌شود. این ترکیب مصنوعی از مشتقات ویتامین K محلول در آب است که می‌تواند به صورت خوراکی تجویز شود.

عوارض ناشی از کمبود ویتامین K چیست؟

عوارض ناشی از کمبود ویتامین K در بزرگسالان بسیار نادرتر از نوزادان تازه متولد شده است. سطح ویتامین K در نوزادان کمتر از بزرگسالان است. کمبود شدید می‌تواند باعث بیماری همولیتیک نوزاد (HDN) شود. این بیماری در نوزادان نارس بیشتر از نوزادانی است که سر وقت خود به دنیا می‌آیند. سطح ویتامین K پایین به این موارد نسبت داده می‌شود: مقادیر کم باکتری در نوزادان تازه متولد شده انتقال ضعیف ویتامین K از طریق جفت به جنین مقدار کمتر ویتامین K در شیر مادر؛ بنابراین نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند مستعد کمبود ویتامین K هستند.

 

 

ارسال این مطلب به:

mohammad.javani89@gmail.com

0 Reviews

مطالب مرتبط