خارش؛ انواع، علائم و درمان

 خارش؛ انواع، علائم و درمان

تا به حال دقت کرده‌اید که در طول روز چند بار بدن‌‌تان دچار خارش می‌شود؟ مشخص نیست ولی قطعاً مجبور شده‌اید که انگشت‌های یکی از دست‌ها را روی قسمتی از پوست بکشید تا پوست آرام شود. اما اگر پوست به دلایل مختلفی دچار خارش شدید شود در خاطرتان می‌ماند. خارش یک احساس ناخوشایند و تحریک‌کننده است که شما را وادار می‌کند پوست خود را خراش دهید. احساس خارش شبیه به حرکت یک خزنده رو پوست است و با خراش دادن تسکین داده می‌شود. احساس خارش در طول شبانه روز بارها احساس و معمولاً با خراشیدن یا همان خاراندن ملایم برطرف می‌شود، احساس خارش در قسمت کوچک یا وسیعی از پوست احساس می‌شود و گاهی نیز فرد احساس می‌کند که سراسر پوست بدن خود را باید بخاراند. خارش خفیف و یا شدید است، خارش خفیف را در طول شبانه روز روی قمست‌های مختلف بدن احساس می‌کنیم، اما خارش شدید کلافه‌کننده است و گاهی زندگی را مختل می‌کند. خارش شدید اغلب آسیب‌های را روی پوست ایجاد می‌کند. هدف از نگارش این مطلب ابتدا بررسی علت و علائم خارش پوست است، بعد از بررسی علل و علائم، راهکارهای مطمئن برای درمان خارش پوست معرفی خواهیم کرد.

علت و علائم خارش پوست

پوست به عنوان پوشش بدن یک هدف حیاتی دارد و آن هم محافظت از قسمت‌های داخلی بدن است، در واقع می‌توان گفت که پوست مانند یک سد عمل می‌کند. درون سلول‌های پوستی ماده‌ای وجود دارد که سیستم ایمنی بدن را تشکیل می‌دهد، این ماده از پوست و بدن در برابر ویروس، باکتری و سایر تهدیدهای خارجی محافظت می‌کند. زمانی که سلول‌های پوستی به یک ماده مشکوک شوند، از خود واکنش نشان می‌دهند واکنش پوست التهابی است که ایجاد می‌شود و در اصطلاح پزشکی به این التهاب بثورات یا درماتیت می‌گویند. التهاب پوستی با خارش همراه است، خارش می‌تواند خفیف و یا شدید باشد.

سلول‌های ایمنی نسبت به چیزی که پوست لمس کند، واکنش نشان می‌دهد. واکنش پوست یا التهاب می‌تواند قسمت کوچک یا بزرگی از پوست را در بر بگیرد. کلمه التهاب در ذهن رنگ قرمز را تداعی می‌کند، بثورات که التهاب پوستی است، قرمز رنگ، تحریک‌پذیر و درناک و بیشتر اوقات همراه با تورم است. گاهی بثورات به شکل لک و گاهی به شکل تاول ظاهر می‌شوند و در هر حالت خارش شدید را به همراه دارد و باعث کلافگی و آزار فرد می‌شود.

خارش علامت شایع بسیاری از مشکلات پوستی است، اما گاهی خارش پوست خبر از یک اختلال درونی می‌دهد. بنابراین اگر خارش پوست شدید و غیرعادی شود باید به پزشک مراجعه کرد تا علت آن پیدا شود. اگر علت خارش پوست داخلی نباشد و علائم خارش نیز خفیف باشد می‌توان بدون مراجعه به پزشک آن را درمان کرد، حتی اگر خارش شدید باشد، مانند نیش حشرات، کهیر خفیف و …. اما اگر خارش ادامه داشته باشد و علت آن ناشناخته با التهاب شدید و غیرقابل کنترل همراه باشد باید به پزشک مراجعه کرد.

خشکی پوست

خشکی مفرط پوست یکی از دلایل شایع خارش پوست است. مشخص‌ترین علامت پوست خشک پوسته پوسته شدن، ترک و خارش شدید است، علائم خشکی پوست در بازوها، پاها و شکم بیشتر مشاهده می‌شود. پوست خشک حساس است و به همین دلیل بعد از هر بار خاراندن خراش می‌خورد. افرادی که پوست خشک دارند با خاراندن زیاد پوست پوست را زخم می‌کنند و دردسرساز می‌شود بنابراین پوست خشک نیاز به مراقبت بیشتری دارد.

ممکن است شما در ابتدا پوست نرمالی داشته باشید اما به مرور زمان و تحت تاثیر عوامل محیطی پوست به مرور خشک و دی‌هیدراته شود. عوامل محیطی مانند گرم یا سرد شدن بیش از اندازه هوا، رطوبت محیطی کم، عوارض داروها و افزایش سن. خشکی پوست در هر سنی مشاهده می‌شود اما افراد سالمند پوست نازک و خشکی دارند.

افرادی که پوست خشک دارند، مرطوب‌کننده برای آنها یک محصول ضروری است و باید حتماً همراه خود داشته باشند. استفاده مرتب از مرطوب کننده و آبرسان به جلوگیری و ترمیم پوست خشک کمک می‌کند. گاهی خشکی بیش از حد پوست هشدار یک درماتیت است به همین دلیل اگر خشکی پوست غیرقابل کنترل شد، باید حتماً به متخصص مراجعه شود. اگر ترک‌های پوست عمیق بود و درمان‌های خانگی آنها را ترمیم نکرد برای درمان آنها نیز باید از پزشک کمک گرفته شود.

ترک‌های پوستی راه را برای ورود میکروب‌ها به لایه‌های عمیق پوست باز و ایجاد عفونت می‌کنند. در این مواقع متخصص برای درمان ترک و خشکی پوست از پماد موضعی خاصی برای درمان ترک و خشکی کمک می‌گیرند و همچنین مرطوب کننده خاصی را نیز معرفی می‌کنند.

اگزما

اگزما یا درماتیت اتوپیک یکید از مشکلات پوستی شایعد در کودکان است. طی تحقیقاتی که کالج آمریکایی آلرژی، آسم و ایمونولوژی انجام داده است، مشخص شده که از هر ۵ نوزادی که متولد می‌شوند ۱ نوزاد به اگزما مبتلا است. در مقابل امکان ابتلای بزرگسالان به اگزما کمتر از نوزادان است و از هر ۵۰ بزرگسال ۱ نفر به اگزما مبتلا می‌شود. علت بروز اگزما در کودکان مشخص نیست ولی عوامل ژنتیکی در آن دخیل است، اگر پدر و مادر و یا خواهر و برادر به اگزما مبتلا باشند، احتمال ابتلای نوزاد زیاد است.

درمان قطعی اگزما مانند علت بروز آن هنوز مشخص نیست، متخصصان پوست برای درمان اگزما داروها و درمان‌های مختلفی را امتحان کرده‌اند و بعضی درمان‌ها نیز در کاهش علائم اگزما موثر بوده است. علائم خارش در اگزما درناحیه گونه‌ها، آرنج، زانو دیده می‌شود، افراد مبتلا به اگزما باید پوست خود را مرتب مرطوب کنند و از تماس پوست با مواد عطری خودداری کنند. عدم رطوبت و تماس با مواد تحریک کننده مانند عطر باعث تشدید علائم اگزما مانند خارش پوست می‌شود.

آلرژی

تحریک و واکنش‌های آلرژیک پوستی علت دیگر خارش پوست است. درماتیت تماسی زمانی رخ می‌دهد که پوست در تماس با ماده حساسیت‌زا قرار بگیرد. نتیجه حساسیت پوستی بثورات قرمز خارش دار است، بثورات پوستی به صورت لکه‌های قرمز، تاول و یا برجستگی‌های جوش مانند ایجاد می‌شود. زمانی که پوست در معرض مادۀ آلرژی‌زا قرار می‌گیرد، پوست تحریک می‌شود و سیستم ایمنی بدن به آن حمله می‌کند. چند ساعت بعد از تماس پوست با ماده آلرژی‌زا بثورات خارش دار پوستی ظاهر می‌شوند. 

پوست در اثر تماس با حیوانات خانگی، مواد شیمیایی، گل و گیاه مانند پیچک سمی، زیورآلات، مواد آرایشی و غذاها واکنش نشان می‌دهد. نیکل شایع‌ترین ماده آلرژی‌زا است که مقدار کم آن نیز باعث بروز بثوارت و خارش پوست می‌شود. نیکل در زیورآلات و اکسسوری‌ها به کار می‌رودو نقطه تماس با آن متورم و قرمز می‌شود و شروع به خارش می‌کند.

معمولاً افراد متوجه می‌شوند که به چه ماده‌ای حساسیت دارند و بهترین راه برای جلوگیری از ایجاد آلرژی پرهیز از تماس پوست یا خوردن ماده آلرژی‌زا است. در صورت بروز آلرژی کرم و پمادها بدون نسخه باعث کاهش التهاب و از بین رفتن بثورات می‌شود، همچنین خارش پوست نیز تسکین می‌یابد.

کهیر

کهیر یکی از مشکلا پوستی است که افراد کم و بیش با آن آشنا هستند، افرادی که با آلرژی دست و پنجه نرم می‌کنند با کهیر و خارش پوستی آن آشنا هستند. کهیر در اثر آزاد شدن مادۀ شیمایی هیستامین در بدن است، ترشح هیستامین  باعث نشت رگ‌های خونی کوچک و تورم پوست می‌شود. کهیر به صورت جوش‌های کوچک ظاهر می‌شود و با خارش شدید همراه است.

کهیر به دو دسته تقسیم می‌شود:

  • کهیر حاد
  • کهیر مزمن 

کهیر حاد پس از تماس با ماده محرک ایجاد می‌شود، محرک ایجاد کهیر و خارش پوست معمولاً  غذا و دارو است، اما گاهی دلایل غیر آلرژی‌زا نیز باعث ایجاد کهیر و خارش روی پوست می‌شود. گرم یا سرد شدن بیش از اندازه هوا، ورزش و یا قرار گرفت در معرض آفتاب هر کدام می‌توانند محرک پوست باشند. 

کهیر مزمن را مادۀ محرک خاصی ایجا نمی‌کند و به همین دلیل معمولاً آزمایش‌های مرتبط با آلرژی خیلی در شناسایی عامل کهیر مزمن کمکی نمی‌کند. کهیر مزمن مدت طولانی روی پوست می‌ماند، از چند هفته تا چند ماه. 

نه کهیر مزمن و نه کهیر حاد مسری نیستند اما خارش شدید پوست فرد را کلافه می‌کند، داروهای خانگی و کرم و پمادهای بدون نسخه در تسکین التهاب و خارش پوست در اثر کهیر کارساز است. برای درمان کهیر مزمن باید حتماً به پزشک مراجعه کنید، در مواقعی که کهیر روی سطح بزرگی از پوست ایجاد شود و به طبع خارش پوست نیز شدید باشد بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا با تجویز آنتی هیستامین کهیرها از بین برود و پوست تسکین پیدا کند. کهیر خارش شدید دارد اما زخم ایجاد نمی‌شود.

گزش حشرات

خارش پوست ناشی از گزش حشرات را همه تجربه کرده‌ایم. گزش حشره روی پوست باعث تورم و قرمز ایجاد می‌کند و جای گزش حشره روی پوست خارش شدیدی دارد. نیش پشه، عنکبوت، زنبور، کنه و ساس شایع است. بعد از نیش زدن زنبور بلافاصله نیش حشره را جدا کنید و محل نیش را بشویید. جای گزش ساس و کنه روی پوست بزرگ است و با خارش شدید پوست همراه است. بعد از گزش ساس باید تمام محل مورد نظر که فرد در آن بود باید تمیز و ضد عفونی شود و دمای آب مناسب برای از بین بردن ساس ۶۰ درجه سانتی‌گراد است. 

شپش بدن و سر نیز علن دیگر خارش پوست است. شپش حشره بسیار کوچکی است که روی بدن و سر قرار می‌گیرد و باعث آزار می‌شود. شپش روی بدن و سر خارش شدید ایجاد می‌کند که در اثر خارش شدید پوست خراش بر می‌دارد و زخم می‌شود.

پسوریازیس

پسوریازیس یک بیماری پوستی است که به صورت لکه‌های قرمز و پوسته پوسته‌های نقره‌ای است. لکه‌های پسوریازیس روی پوست سر، آرنج، شکم و زانوها ظاهر می‌شوند وم با خارش پوست همراه هستند. پسوریازیس را نمی‌توان در خانه و با داروهای معمول درمان کرد، افراد مبتلا به پسوریازیس باید تحت نظر پزشک باشند و از تماس با مواد محرک مانند عطر، پارچه خشن و … دوری کنند. تنش‌های عصبی نیز باعث تشدید پسوریازیس و خارش پوست می‌شود.

کلستاز زایمان

کلستاز بارداری بیماری غیر معمول در زنان باردار است و معمولاً در ۴ ماه آخر بارداری اتفاق می‌افتد، علت کلستاز تغییر آنزیم‌های کبدی است. در این حالت مادر دچار خارش شدید پوست می‌شود اما بثوراتی روی پوست ایجاد نمی‌شود. در کلستاز بارداری بیشتر دست‌ها و پاها دچار خارش می‌شوند اما ممکن است قسمت‌های دیگر بدن نیز درگیر شود. مادر برای درمان و تسکین پوست باید به پزشک خود مراجعه و با تجویز پزشک دارو و کرم استفاده کند.

علت‌های دیگر خارش پوست

تا به اینجا با برخی علت های خارش پوست آشنا شدیم. اما علت خارش پوست می‌تواند غیر از موارد ذکر شده باشد. به عنوان مثال گاهی علت خارش پوست ریشه روانی دارد و فرد شروع به خاراندن پوست می‌کند و در نهایت باعث خراش و زخم روی پوست می‌شود. خارش پوست در اثر افسردگی، وسواس، اضطراب و اختلالات فکری ایجاد می‌شود و در این حالت باید به روانشناس و یا روانپزشک مراجعه کرد.

گاهی نیز علت خارش پوست نشان از یک اختلال درونی است. سنگ کیسه صفرا باعث خارش شدید پوست می‌شود. التهاب، کیست و عفونت کبدی نیز باعث ایجاد خارش شدید روی پوست می‌شود. همچنین اختلالات عصبی ناشی از دیابت و زونا نیز علت خارش پوست می‌توانند باشند. همچنین خارش پوست ممکن است به علت پرکاری تیروئید نیز باشد. علت دیگر خارش پوست مشکل کلیوی است که به آن خارش اورمیک نیز می‌گویند. سندرم اورمی زمانی رخ می‌دهد که کلیه‌ها آسیب دیده‌اند نمی‌توانند سموم بدن را دفع کنند. خارش اورمیا در شب شدت بیشتری پیدا می‌کند. دیگر علت خارش پوست عفونت قارچی مانند قارچ پای ورزشکاران است که باعث خارش شدید در ناحیه انگشت‌های پا و اطراف آن می‌شود.

علت و علائم دیگرخارش پوست شامل:

  • آبله مرغان، به صورت تاول‌های خارش دار و قرمز ظاهر می‌شود.
  • سرخک، بثورات ریز قرمز از صورت به سمت پایین بدن پخش می‌شود.
  • آلرژی به لاتکس، در اثر تماس پوست با لاتکس ایجاد و پوست قرمز و خشک می‌شود و خارش شدیدی دارد.
  • خارش سوارکار، پوست ناحیه کشاله ران قرمز، پوسته پوسته، ترک، سوزش و خارش شدید دارد.
  • آلرژی به پوشک، نواحی پوست که با پوشک در تماس است، قرمز و ملتهب می‌شود و با خارش همراه است.

درمان خانگی خارش پوست

گاهی درمان خانگی باعث کاهش خارش پوست می‌شود، البته این در حالی است که خارش شما شدید و ادامه‌دار نیست و علائم دیگری مانند تب، استفراغ، تنگی نفس و … ندارید، مانند نیش زدن پشه.

انواع درمان خانگی برای خارش پوست شامل:

  • استفاده مداوم از کرم مرطوب کننده با کیفیت بالا، بهتر است کرم فاقد عطر و اسانس باشد تا مجدد پوست را تحریک نکند.
  • نوشیدن آب کافی در طول روز از خشکی پوست جلوگیری می‌کند.
  • استفاده از پماد ضد خارش مانند پماد هیدروکورتیزون که بدون نسخه پزشک می‌توان از داروخانه دریافت کرد.
  • قرار دادن کمپرس سرد روی موضع درگیر حساسیت و خارش و یا استحمام با آب ولرم.
  • مصرف آنتی هیستامین خوراکی.
  • پوشیدن لباس نخی گشاد و خنک.
  • عدم استفاده از شوینده‌های عطری و اسانس‌دار.
  • عدم مصرف خوراکی‌های محرک و حساسیت‌زا مانند ادویه‌جات.
  • متعادل کردن دمای محیط.

چه زمانی برای درمان خارش پوست باید به پزشک مراجعه کرد؟

گاهی التهاب و خارش پوست بسیار شدید می‌شود و درمان های معمول تسکین‌دهند نیستند. در این حالت برای درمان خارش پوست و از بین بردن التهاب و بثورات پوستی باید به پزشک مراجعه کردد و نحت درمان قرار گرفت. البته افرادی که مشکلات حاد پوستی مانند اگزما، پسوریازیس و … دارند در صورت عود کردن بیماری باید حتماً از پزشک خود کمک بگیرند و از درمان های خانگی و معمول پرهیز کنند. 

در صورت بروز علائم زیر برای درمان خارش پوست به پزشک مراجعه کنید:

  • تورم لب‌ها یا زبان
  • تنگی نفس و یا اختلال در تنفس
  • تب شدید
  • بازگشت مجدد علائم خارش پوست مانند بثورات
  • خارش شدید و غیر قابل تحمل
  • درمان‌های معمول تسکین‌دهنده نیستند
  • بثورات خونریزی، عفونت و چرکی شده‌اند
  • خارش شدید در دوران بارداری

عوارض خارش پوست

خارش پوست اگر ادامه‌دار باشد فرد را کلافه و سردرگم می‌کند. فردی که دچار خارش مزمن پوست است در یک چرخه گیر می‌کند، به این صورت که هر چه پوست را بیشتر می‌خاراند نه تنها پوست تسکین نمی‌یابد بلکه خارش پوست شدیدتر نیز می‌شود. خارش شدید پوست باعث زخم شدن پوست و خونریزی می‌شود که در این حالت احتمال عفونت پوستی نیز وجود دارد. بنابراین بهتر است در دورانی که پوست شما به دلایل مختلف دچار خارش می‌شود، ناخن‌های خود را کوتاه نگهدارید تا در اثر خاراندن پوست دچار خراشیدگی و زخم نشود. خارش پوست باعث ایجاد لک‌های قهوه‌ای کم رنگ روی سطح پوست شود. گاهی در اثر خاراندن زیاد، پوست کبود می‌شود.

خارش مزمن پوست می‌تواند روی خواب نیز تاثیرگذار است و باعث بی‌خوابی می‌شود. علاوه‌بر خواب بر کیفیت زندگی نیز اثر منفی می‌گذار و باعث اضطراب، افسردگی و عدم اعتماد به نفس می‌شود، بنابراین اگر خارش پوست ادامه‌دار بود حتماً برای یافتن علت و درمان به پزشک مراجعه کنید.

 

ارسال این مطلب به:

mohammad.javani89@gmail.com

0 Reviews

مطالب مرتبط