سرطان خون؛ انواع، علائم و درمان

 سرطان خون؛ انواع، علائم و درمان

یکی از خطرناک‌ ترین بیماری‌هایی که ممکن است برای هر انسانی پیش بیاید، بیماری سرطان است. در قرن‌ های پیش و به دلیل نبود علم کافی در این زمینه بسیاری از انسان‌ ها به یکی از انواع سرطان‌ها دچار می‌‌شدند، دورانی سخت و پر از درد را تحمل می‌کردند و در نهایت نیز به خاطر نبود درمان مناسب فوت می‌‌شدند. اما امروزه به لطف علم پزشکی بیماری سرطان مانند گذشته ناشناخته نیست و اطلاعات مفیدی درباره ماهیت، علائم، تشخیص و درمان هر نوع سرطانی وجود دارد. در این نوشته می‌خواهیم درباره سرطان خون و تمام آنچه که در مورد آن باید دانسته ‌شود، بپردازیم.

سرطان خون چیست؟

این بیماری که با نام لوکمی‌نیز شناخته می‌‌شود سرطانی است که در سلول‌های خونی ایجاد می‌شود. سلول های خونی انواع مختلفی دارند. سلول‌های قرمز خونی، سلول‌های سفید خونی و پلاکت‌های خون همگی جزو سلول‌های خونی محسوب می‌شوند. به صورت کلی، بیماری لوکمی‌سرطانی است که در سلول‌های سفید خون ایجاد می‌شود.

سلول‌ های سفید خون یکی از مهم ‌ترین و حیاتی ‌ترین بخش سیستم ایمنی بدن هر فردی است. وظیفه سلول‌های سفید خون حفاظت از بدن در برابر حمله باکتری‌ ها، ویروس‌ها و قارچ‌ها و همچنین مقابله با هجوم سلول‌های غیر عادی و مواد خارجی است.

هنگامی‌که فرد به لوکمی‌مبتلا می‌شود، سلول‌ های سفید خون وظیفه خود را به مانند سلول‌های سفید خون نرمال انجام نمی‌دهند و در واقع تبدیل به سلول‌هایی نامناسب در بدن می‌‌شوند. این سلول‌ها ممکن است خیلی سریع تکثیر شوند و در نهایت به طور کلی جای سلول‌ های سفید نرمال را اشغال کنند. در واقع سرطان خون زمانی شکل می‌گیرد که این سلول‌های غیر عادی با سرعت زیادی تکثیر شوند و جای سلول‌های عادی را بگیرند و از بین ‌رفتن سلول‌های عادی منجر به ایجاد لوکمی‌یا سرطان خون می‌شود.

سلول‌های سفید خون در مغز استخوان تشکیل می‌‌شوند اما برخی از انواع خاص این سلول در غده لنفاوی، طحال و غده تیموس تشکیل می‌شود. پس از تشکیل، این سلول‌ها در تمام بدن و در سیستم خون جریان می‌یابند.

عوامل خطرناکی که منجر به ایجاد این بیماری می‌‌شوند

علت ایجاد لوکمی‌در فرد را نمی‌‌توان به شکل دقیق معرفی ‌کرد. با این وجود چندین عامل وجود دارد که می‌‌توانند خطرناک باشند و برخوردار بودن از آن‌ها به معنای خطر ابتلا به این سرطان است. این موارد به شرح زیر است:

  • سابقه خانوادگی در ابتلا به سرطان خون
  • اعتیاد به مواد مخدر که خطر ابتلا و گسترش لوکمی‌حاد مغز استخوان (AML ) را افزایش می‌‌دهد
  • اختلالات ژنتیکی مانند سندروم داون
  • اختلالات خونی مانند سندروم میلودیس پلاستیک که با نام پیش لوکمی‌نیز شناخته می‌شود
  • استفاده از شیمی‌‌درمانی یا تشعشعات دیگر برای درمان سرطان‌ های قبلی
  • قرار داشتن در معرض تشعشعات شدید
  • قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی مانند بنزن

انواع سرطان خون

این بیماری ممکن است به صورت ناگهانی یا به تدریج در بدن فرد ایجاد شود. در لوکمی‌ای که به سرعت رخ می‌‌دهد، سلول‌های سرطانی با سرعت زیادی تکثیر می‌‌شوند. اما در نوع تدریجی آن بیماری آهسته آهسته رشد می‌کند و علائم اولیه آن معمولا علائمی‌خفیف هستند. به صورت کلی چهار نوع لوکمی‌مختلف وجود دارد که در ادامه آن‌ها را معرفی خواهیم کرد:

  • لوکمی‌حاد مغز استخوان:
     این نوع از سرطان هم در کودکان و هم در بزرگسالان رخ می‌دهد. مطابق آمار و تحقیقات صورت گرفته، سالانه و تنها در ایالات متحده آمریکا حدود ۲۱ هزار مورد از این بیماری شناسایی می‌شود. این نوع از سرطان خون، رایج ترین نوع لوکمی‌است. نرخ نجات پنج ساله برای این بیماری (بیمارانی که تا ۵ سال این بیماری را تحمل می‌‌کنند و پس از آن زنده می‌‌مانند) ۲۶.۹ درصد است.
  •  لوکمی‌حاد لنفاوی:
     این نوع از لوکمی‌بیشتر در کودکان اتفاق می‌‌افتد. مطابق آمار و تحقیقات صورت گرفته سالانه چیزی حدود ۶ هزار مورد جدید از این بیماری شناسایی می‌‌شود. نرخ نجات پنج ساله برای این بیماری برابر با ۶۸.۲ درصد است.
  • لوکمی‌مغز استخوان مزمن:
     این نوع از لوکمی‌بیشتر در افراد بزرگسال اتفاق می‌‌افتد. مطابق آمار و تحقیقات صورت گرفته سالانه چیزی حدود ۹ هزار مورد جدید از این بیماری شناسایی می‌‌شود. نرخ نجات پنج ساله برای این بیماری برابر با ۶۶.۹ درصد است.
  • لوکمی‌لنفاوی مزمن:
    این بیماری معمولا در افرادی رخ می‌دهد که سن آن‌ها بیشتر از ۵۵ سال است. این نوع از لوکمی‌به ندرت در کودکان دیده می‌شود. مطابق آمار و تحقیقات صورت گرفته سالانه چیزی حدود ۲۰ هزار مورد جدید از این بیماری شناسایی می‌‌شود. نرخ نجات پنج ساله برای این بیماری برابر با ۸۳.۲ درصد است.

علائم سرطان خون

لوکمی‌با توجه به میزان شدت و پیشرفت دارای علائم مختلفی است. از جمله علائم لوکمی‌می‌‌توانیم به موارد زیر اشاره ‌کنیم:

  • عرق ‌کردن بیش از اندازه، مخصوصا در طول شب
  • احساس خستگی و ضعفی که با استراحت‌ کردن نیز برطرف نمی‌‌شود
  • کم‌ شدن وزن غیر ارادی (بدون دلیل خاصی وزن بدن فرد کاهش پیدا کند)
  • درد در قسمت استخوان
  • ورم بدون درد غده لنفاوی (مخصوصا در قسمت گردن و زیر بغل)
  • بزرگ شدن طحال یا کبد
  • ایجاد نقاط و خال‌های قرمز روی پوست
  • تب یا احساس سرما
  • خونریزی و ایجاد کبودی
  • ایجاد عفونت به صورت مکرر

لوکمی‌همچنین می‌‌تواند در اعضای مختلف بدن علائمی‌داشته ‌باشد که دلیل آن سلول‌ های سرطانی هستند. برای مثال اگر سرطان در قسمت سیستم عصبی مرکزی پخش شده ‌باشد، می‌تواند باعث ایجاد سردرد، اسهال و استفراغ، سرگیجه، رعشه و از دست‌ دادن کنترل ماهیچه‌ ها شود. لوکمی‌می‌تواند به قسمت‌های مختلف بدن مانند قلب، کلیه، ریه  و بیضه نیز نفوذ کند.

تشخیص سرطان خون

زمانی که فرد دچار علائم مشکوک می‌شود، نسبت به این نوع از سرطان باید حساسیت به خرج داد. پس از ایجاد علائم خطرناک، یک دکتر متخصص می‌تواند با انجام آزمایش‌های خاص، وجود لوکمی‌را تشخیص‌ دهد. اما بدون ایجاد علائم نیز لوکمی‌را می‌‌توان با انجام یک آزمایش جسمی‌تشخیص ‌داد. پزشکان معمولا از آزمایش خون، بیوپسی، و عکس برداری برای تشخیص لوکمی‌استفاده می‌‌کنند.

  •  آزمایشات:
     آزمایشات مختلفی وجود دارد که با انجام آن‌ ها می‌توان به وجود لوکمی‌پی‌برد. یک آزمایش شمارش خون کامل، تعداد سلول‌های قرمز و سفید خون و همچنین پلاکت‌ های خون را مشخص می‌‌کند. با بررسی آزمایش خون در زیر میکروسکوپ می‌‌توان متوجه ‌شد که آیا سلول‌ های خونی ظاهری طبیعی دارند یا خیر.
    بیوپسی بافت (نمونه برداری) از مغز استخوان یا غده لنفاوی نیز در تشخیص لوکمی‌مفید است. نمونه‌ های کوچک برداشته ‌شده می‌‌توانند مشخص‌ کنند که فرد به چه نوع از لوکمی‌مبتلا شده ‌است و میزان پیشرفت آن تا چه حد بوده ‌است. بافت ‌برداری از اعضای دیگری مانند طحال و کبد نیز مشخص می‌کند این بیماری تا چه حد گسترش یافته ‌است.
  • مرحله بیماری:
    پس از اینکه لوکمی‌تشخیص داده‌ شد، باید درجه آن مشخص شود. با انجام این کار پزشک می‌‌تواند وضعیت کلی بیماری خود را تعیین کند. لوکمی‌حاد مغز استخوان و لنفاوی با بررسی زیر میکروسکوپ و مشخص ‌شدن وضعیت ظاهری سلول‌ها درجه بندی می‌‌شوند. در حالیکه لوکمی‌مزمن مغز استخوان و لنفاوی براساس تعداد سلول‌های سفید خون در زمان تشخیص لوکمی‌درجه بندی می‌شوند. وجود سلول‌ های سفید نابالغ در خون و مغز استخوان نیز نشانه ‌ای مربوط به لوکمی‌مغز استخوان خفیف و حاد است.
  • ارزیابی میزان پیشرفت بیماری:
    برای ارزیابی و بررسی میزان پیشرفت بیماری می‌‌توان از آزمایشات مختلفی استفاده‌ کرد:
    فلو سیتومتری کهDNA  مربوط به سلول‌ های سرطانی را بررسی می‌‌کند و میزان پیشرفت آن‌ها را مشخص می‌‌کند.
    تست کبد که مشخص می‌کند آیا لوکمی‌توانسته به کبد فرد بیمار نفوذ  کند یا خیر.
    تست سوراخ کمر که با وارد کردن یک سوزن به کمر انجام می‌شود. این عمل به دکتر اجازه می‌دهد تا با بررسی مایع موجود در ستون فقرات فرد بیمار مشخص ‌کند که آیا بیماری به سیستم عصبی فرد نفوذ کرده ‌است یا خیر.
    تصویر برداری‌های مختلف مانند اشعه ایکس، فراصوت و سی تی اسکن به پزشک کمک می‌کند تا متوجه آسیب‌ های وارد شده به اعضای مختلف بدن ناشی از بیماری لوکمی‌شود.

درمان سرطان خون

بیماری سرطان خون معمولا توسط یک متخصص هماتولوژی–آنکولوژی درمان می‌شود. این متخصصان در زمینه اختلالات خونی و سرطان دارای تخصص هستند. نوع درمان به نوع سرطان و درجه پیشرفت آن بستگی دارد. برخی از انواع لوکمی‌به آرامی‌رشد می‌کنند و نیاز به درمان فوری ندارند. با این وجود، روش‌ های مختلفی برای درمان بیماری سرطان خون وجود دارد. از جمله روش‌های درمانی که برای معالجه سرطان خون وجود دارد، موارد زیر است:

  • شیمی‌درمانی:
    در شیمی‌درمانی از دارو های مختلف برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. با توجه به نوع لوکمی، ممکن است فرد تنها به یک دارو و یا به چند داروی مختلف نیاز داشته‌ باشد.
  • پرتو درمانی:
    در پرتو درمانی از تشعشعات با انرژی بالا برای از بین بردن سلول‌ های سرطانی استفاده می‌شود. پرتو درمانی ممکن است تنها در یک ناحیه از بدن مورد استفاده قرار بگیرد و یا ممکن است برای کل بدن از این پرتو ها استفاده‌ شود.
  • پیوند مغز استخوان:
    در این روش یک مغز استخوان سالم جایگزین یک مغز استخوان ناسالم می‌شود. این مغز استخوان می‌‌تواند متعلق به خود فرد باشد یا ممکن است مربوط به یک فرد اهدا کننده باشد. به این فرایند، پیوند مغز استخوان گفته می‌شود.
  • ایمنی درمانی یا بیولوژیکال:
    در این روش از درمان‌هایی استفاده می‌شود که به سیستم ایمنی بدن در شناسایی سلول‌های سرطانی کمک می‌‌کند و به آن‌ها حمله می‌کند.
  • تارگت تراپی:
    این روش درمانی از دارو هایی استفاده می‌شود که توانایی آسیب وارد کردن به سلول‌ های سرطانی را دارا هستند. برای مثال Gleevec  یک داروی تارگت است که برای بیماری لوکمی‌مزمن مغز استخوان استفاده می‌‌شود.

سرطان خون و چشم ‌انداز بلند مدت

این که شرایط لوکمی‌در بلند مدت چگونه باشد بستگی به نوع سرطان و مرحله و درجه سرطان دارد. هرچه سرطان خون زودتر تشخیص داده‌ شود و هرچه سریع تر درمان آن آغاز شود، شانس بهبود بیماری بیشتر خواهد بود. برخی عوامل مانند سن بالا، سابقه قبلی در اختلالات خونی، کروموزوم‌های نابالغ از جمله عواملی هستند که می‌‌توانند باعث بدتر شدن شرایط بیمار شوند.

مطابق آمار و تحقیقات صورت گرفته سالانه چیزی ۱ درصد از نرخ مرگ و میر ناشی از لوکمی‌کاسته می‌‌شود (این آمار مربوط به سال‌ های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۴ است). همچنین از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۳ نرخ نجات پنج ساله ۶۰.۶ درصد بوده ‌است.

با این وجود باید دقت داشت که سرطان خون می‌‌تواند تمامی‌افراد در هر گروه سنی را درگیر کند و امکان مرگ و میر برای هر نوعی از لوکمی‌وجود دارد. اینکه چشم ‌انداز لوکمی‌در آینده برای فرد بیمار چگونه خواهد بود (نجات می‌‌یابد یا از بین می‌رود) برای هیچ بیماری قابل پیش‌ بینی نیست. مهم ‌ترین کار این است که فرد بیمار برای درمان لوکمی‌به پزشک خود اعتماد داشته ‌باشد و به این موضوع توجه داشته ‌باشد که شرایط هر فردی با دیگری متفاوت است.

سوالات متداول

سلول‌ های نرمال خون یعنی چه و کارکرد آن‌ها چیست؟

خون انسان دارای قسمت‌ های مختلفی است. قسمت مایع خون انسان، پلاسما نامیده می‌شود. سلول‌ های خونی در قسمت میانی و نرم استخوان ساخته می‌‌شود. نام این قسمت میانی مغز استخوان است. به طور کلی، سه نوع سلول خونی وجود دارد. سلول‌های سفید، قرمز و پلاکت‌های خون که هر کدام یک وظیفه مخصوص را بر عهده دارند. سلول‌های بالغ و کامل کوچکتر هستند و فشردگی بیشتری دارند. سلول‌های بالغ وظایفشان را به شکل بهتری انجام می‌‌دهند. برخی از سلول‌ های جدید خون در مغز استخوان باقی می‌‌مانند و برخی دیگر برای سرد کردن به قسمت‌ های دیگر بدن می‌‌روند. هنگامی‌که بدن نیاز داشته باشد، سلول‌ های خونی با سرعت بیشتری تولید می‌‌شوند. این فرایند باعث می‌شود بدن انسان سالم بماند.

وظیفه سلول‌های سفید خون چیست ؟

وظیفه این سلول‌ها مبارزه با عفونت‌ های مختلف است. اگر بدن فرد به یک عفونت باکتریایی مبتلا شود، سیستم ایمنی بدن تعداد سلول‌ های سفید تولید شده در بدن را افزایش می‌‌دهد و از آن ها برای مبارزه با این عفونت‌ها استفاده می‌شود. اگر تعداد سلول‌ های سفید بدن خیلی کم باشد، خطر ابتلا به عفونت‌های مختلف افزایش می‌‌یابد.

سلول‌های قرمز خونی چه می کنند؟

رنگ قرمز خون به خاطر وجود این سلول‌ها است. وظیفه این سلول‌ها حمل اکسیژن از ریه به بافت‌های مختلف بدن است. همچنین سلول‌های قرمز خونی دی اکسید کربن را از بافت‌ ها دریافت‌ کرده و به ریه‌ها تحویل می‌دهند. کمبود سلول‌ های قرمز خونی که با نام آنمی‌(کم خونی) نیز شناخته می‌‌شود منجر به عدم وجود اکسیژن کافی در بافت‌ ها می‌شود. نتیجه این شرایط به وجود آمدن خستگی، سرگیجه، ضعف و سردرد است.

وظیفه پلاکت‌ های خون چیست ؟

وظیفه اصلی پلاکت‌های خون کنترل خونریزی و تشکیل لخته‌های خونی است. اگر تعداد پلاکت‌ های خون خیلی کم باشد، ممکن است بدن فرد به راحتی کبود شود یا ایجاد زخم باعث خونریزی شدید شود.

آیا می‌توان از سرطان خون جلوگیری ‌کرد؟

برای بسیاری از انواع سرطان‌ها، چیز های خاصی وجود دارد که باعث ابتلای فرد یا شدت یافتن درجه سرطان می‌‌شود. این عوامل به عنوان عوامل خطرناک شناخته می‌‌شوند. بنابراین تغییر سبک زندگی و پرهیز این عوامل می‌‌تواند خطر ابتلا به چنین بیماری‌هایی را کاهش دهد. اما در مورد سرطان خون باید بگوئیم بسیاری از افراد هستند که بدون داشتن عوامل خطرناک و پیش زمینه‌ ای به این بیماری دچار شده ‌اند. بنابراین نمی‌‌توان یک راه قطعی برای درمان سرطان خون معرفی ‌کرد. سیگار کشیدن باعث افزایش احتمال ابتلا به لوکمی‌مغز استخوان حاد می‌‌شود. به همین دلیل عدم سیگار کشیدن خطر ابتلا به لوکمی‌را کاهش می‌دهد. ترک سیگار همچنین خطر ابتلا به سرطان‌هایی مانند ریه، گردن، معده و برخی دیگر از سرطان‌ها را کاهش می‌دهد.

آیا برای درمان سرطان خون باید به بیش از یک پزشک مراجعه کرد؟

بسیاری از افراد برای درمان لوکمی‌به بیش از یک پزشک مراجعه می‌کنند. دلایل مختلفی برای انجام این کار وجود دارد. از جمله این دلایل می‌‌توانیم به موارد زیر اشاره ‌کنیم: فرد با شیوه درمانی که پزشک به او پیشنهاد داده احساس راحتی نمی‌‌کند نوع سرطان ایجاد شده در فرد بسیار نادر است بیش از یک راه برای درمان این نوع سرطان وجود دارد

چگونه می‌توان برای درمان لوکمی ‌از مشاوره یک پزشک دیگر استفاده‌کرد؟

برای یافتن یک پزشک دیگر راه‌ های مختلفی وجود دارد. از جمله این راه‌ ها می‌توانیم به این موارد اشاره ‌کنیم: پزشک اصلی فرد بیمار می‌تواند یک متخصص هماتولوژی یا یک انکولوژیسست را به بیمار معرفی ‌کند. گاهی اوقات و در یک مرکز درمان سرطان، پزشکان در تخصص‌ های مختلف با یکدیگر همکاری می‌کنند. افراد بیمار می‌‌توانند با مراجعه به بیمارستان و درمانگاه های اطراف محل زندگی خود نام پزشکان متخصص سرطان را به همراه آدرس محل کار آن ها دریافت ‌کنند. همچنین می‌توانند از کسانی که بیماری مشابه به آن ها دارند، کمک بگیرند.

آیا برای معالجه لوکمی ‌به درمان بالینی نیاز است؟

مهم ‌ترین مزیت درمان بالینی این است که نشان می‌دهد کدام روش درمانی مناسب است و کدام یک کارایی چندانی ندارد. هیچ کس نمی‌تواند تضمین‌ کند که درمان بالینی حتما گزینه مناسبی برای فرد بیمار خواهد بود. بهترین گزینه این است که با پزشک معالج درباره مزایا و خطرات درمان بالینی مشورت ‌شود. مهم ‌ترین چیز این است که خطرات و مزایای یک روش درمانی جدید با یکدیگر مقایسه‌ شوند و تنها در صورتی یک روش درمانی جدید را امتحان کرد که مزایای آن بیش از خطراتش باشد. لوکمی‌ممکن است به برخی از روش‌های درمانی پاسخ ندهد و این روش‌ ها کارایی خاصی برای درمان لوکمی‌نداشته باشند. فرد قبل از تصمیم به شرکت در یک جلسه درمان بالینی ابتدا باید درک کاملی از آن داشته ‌باشد و هیچ ابهامی‌برایش باقی نمانده باشد.

ارسال این مطلب به:

mohammad.javani89@gmail.com

0 Reviews

مطالب مرتبط