پونه؛ خواص، فواید و کاربردها

 پونه؛ خواص، فواید و کاربردها

پونه؛ خواص، فواید و کاربردها

پونه یکی از گیاهان شناخته شده برای ما ایرانیان است و به عنوان گیاهی که هم مصرف غذایی و هم مصرف دارویی دارد آن را می‌شناسیم. پونه هم یک چاشنی خوب برای بسیاری از غذاهاست و هم مصرف آن به صورت دمنوش یا روغن رواج دارد. این موضوع که پونه دارای خواص فراوان است کشف تازه‌ای نیست  و از دیرباز پیشینیان به خواص پونه پی برده بودند.  این گیاه دارای اسانس روغنی فرار یا روغن منتول و حاوی مقدار زیادی ویتامین A و ویتامین B و ویتامین C و کلیسیم است و دانه‌های پونه کوهی حاوی پروتئین، چربی، کلسیم، سدیم و پتاسیم است .

طعم پونه تندی و تلخی به خصوصی دارد و حس خنکی در دهان ایجاد می‌کند.  بهترین فصل برای چیدن پونه فصل بهار است، می‌توانید آن را در بسیاری از مناطق کوهستانی به صورت خودرو بیابید.  این گونه‌ی خودرو پونه کوهی نام دارد.  برای چیدن پونه کوهی در ماه‌های فروردین و اردیبهشت به طور خاص اقدام کنید.

همچنین پونه قابلیت آن را دارد که آن را در باغچه خانه یا گلدان هایتان بکارید. پرورش پونه سخت نیست و احتیاج به مراقبت فراوان ندارد.

خاستگاه گیاه پونه

پونه از زمره گیاهان معطر است و عطری تند شبیه به نعنا دارد.  این گیاه دارای گل های یاسی شکل و برگ هایی کوچک به رنگ سبز تیره یا سبز مایل به خاکستری است.  پونه بیشتر در آمریکا، اروپا و خاورمیانه می‌روید اما طعم آن در مناطق مختلف با هم کمی ‌اختلاف دارد و در برخی مناطق تلخ تر و تندتر و در برخی مناطق شیرین تر است.

پونه کوهی؛ خواص، فواید و کاربردها
پونه کوهی؛ خواص، فواید و کاربردها

آن‌طور که در تاریخ آمده اطلاع داریم که این گیاه حداقل از قرن اول میلادی وجود داشته و طبیعیدان رومی، پلینی و پزشک یونانی دیوسکوریدس در نوشته های خود به آن اشاره کرده‌اند.  در قرن هفدهم، گیاه شناس انگلیسی نیکلاس کالپپر درباره برخی موارد استفاده از این گیاه از جمله نقش آن در درمان بیماری های زنان، گزش حیوانات سمی‌ و برطرف کردن مشکلات هضم غذا نوشته است.  مهاجران اروپایی نیز از این گیاه برای بیماری های تنفسی، زخم های دهان و ناراحتی های زنانه استفاده می‌کردند. روغن این گیاه به عنوان یکی از مواد کشنده‌ی کک استفاده می‌شده است.  علاوه بر این، این روغن در میان طرفداران پزشکی سنتی به عنوان ماده سقط جنین و به عنوان ماده‌ای برای حل مشکل تاخیر در قاعدگی استفاده می‌شده است. همچنین در قدیم از روغن و دم کرده برگهایش برای درمان دردهای معده استفاده می‌شده است.

پونه-خانومی

خواص پونه

پونه در جاهای دیگری نیز شناخته شده بوده است.  یونانیان باستان از این گیاه برای معطر کردن شراب استفاده می‌کرده‌اند.  همچنین پونه برای آن‌ها نماد شادی بوده است و کاشت آن را به صورت گسترده انجام می‌داده‌اند. اما هم اکنون کشور ترکیه به عنوان یکی از مهم‌ترین صادرکنندگان پونه و تهیه محصولات مربوط به پونه شناخته می‌شود.  اما در ایران نیز صادرکنندگان این گیاه وجود دارند و به عنوان یکی از مهم‌ترین گیاهان دارویی آن را صادر می‌کنند.

خواص پونه برای پوست

پونه به دلیل خاصیت ضد التهابی و میکروب زدایی که دارد می‌تواند پوستی سالم برای شما به ارمغان بیاورد با نوشیدن دمنوش پونه به سلامت پوست خود کمک خواهید کرد. همچنین پونه آبرسانی قوی دارد و با ترکیب آن با ماسک‌های صورت می‌توانید از خواص آن بهره ببرید. استعمال موضعی پونه می‌تواند به درمان یا بهبود زخم‌ها نیز کمک کند.

فواید پونه برای مو

اگر موهای خود را به مدت ۲۰ الی ۳۰ دقیقه با روغن پونه ماساژ دهید به تقویت فولیکول موهایتان کمک فراوانی می‌کنید.

پونه-خانومی

فواید پونه برای سلامتی بدن

  • سرماخوردگی یا آنفولانزا:
    پونه از مقدار زیادی منتول تشکیل شده است و به دلیل ویژگی خلط آورش  و خاصیت تسکین دهندگی علائم سرماخوردگی یا آنفولانزا در طول سال ها مورد استفاده قرار گرفته است.  همچنین از آن برای بهبود تنفس و به عنوان یک ضد احتقان برای سیستم تنفسی و ریه ها از آن استفاده می‌شود.  بسیاری معتقدند پونه می‌تواند عفونت را از بدن شما پاک کند و تاثیر شگرفی در بهبود بیماری‌های ریوی دارد.  هم اکنون شربت‌هایی برای تسکین علائم سرماخوردگی در بازار یافت می‌کنید که در آن‌ها از پونه به عنوان یک ماده اصلی استفاده شده است و یا پونه در آن‌ها نقش طعم دهنده را ایفا می‌کند.
  • سیستم گوارشی و درد معده:
    از گذشته‌ای دور پونه برای بهبود سلامت دستگاه گوارشی و درمان مشکلات رایج مربوط به آن استفاده می‌شده است.  می‌توانید مقادیر کمی ‌از دم کرده‌ی پونه را برای کمک به درمان نفخ یا درد معده بنوشید.  این گیاه همچنین دارای خاصیت ضد اسپاسم است که می‌تواند به تسکین درد معده یا گرفتگی‌های این ناحیه کمک کند.  پونه دارای مقادیر خوبی فیبر نیز هست.  فیبر به طور خاص عمل دفع را برای کسانی که دچار مشکل هستند آسان می‌کند.  از طرف دیگر بسیاری از طرفداران پونه معتقدند که برای بهبود عملکرد کبد و  تولید صفرا که در نهایت منجر به بهبود هضم غذا می‌شود بهتر است به‌اندازه‌ای متعادل پونه مصرف کنید.
  •  دردهای عضلانی و مفصلی:
    روغن پونه از کیفیت گرم کنندگی و بی حس کنندگی برخوردار است و برای کمک به درمان درد عضلات و مفاصل از ماساژ با مواد ترکیبی پونه استفاده می‌شود.  همچنین، به دلیل ویژگی های تسکین دهنده آن، استفاده از پونه درمان خوبی برای روماتیسم و ​​آرتروز به حساب می‌آید زیرا می‌تواند به پایین آوردن سطح اسید اوریک در بدن کمک کند. همچنین در برخی از پمادها از پونه استفاده می‌شود.
  • پونه برای قلب مفید است:
    پونه کوهی دارای اسیدهای چرب امگا ۳ است که برای تقویت عروق قلبی و تعادل در میزان کلسترول خون تاثیر دارد و باعث کاهش التهاب در عروق می‌شود و همین باعث جلوگیری از سکته قلبی و مغزی در افراد می‌شود.  اگر سابقه‌ی مشکلاتی قلبی را در خانواده خود دارید شاید بهتر باشد مصرف پونه را به زندگی روزمره خود اضافه کنید تا از بروز مشکلات احتمالی پیشگیری کنید.
  • تقویت استخوان ها:
    اگر می‌خواهید از سلامت استخوان‌های خود اطمینان حاصل کنید باید مراقب باشید به طور مداوم مواد غذایی برای تقویت استخوان‌ها را دریافت کنید.  کلسیم و آهن و منگنز و ویتامین کا از جمله مواد مغذی‌ای هستند که برای سلامت استخوان‌هایتان به آن نیاز دارید و بخشی از آن را می‌توانید با مصرف پونه بدست بیاورید.
  • پونه را برای آرامش استفاده کنید:
    گفته می‌شود پونه دارای خواص آرام بخشی نیز هست.  این گیاه در گذشته برای مقابله با هیستری استفاده می‌شد و معتقد بودند به آرامش اعصاب کمک می‌کند. همچنین برخی آن را برای درمان اختلالات خواب استفاده می‌کنند.  با این حال هیچ مدرک علمی ‌دال بر این موضوع وجود ندارد و همچنین امروزه روش‌های موثرتری نیز برای رفع مشکلات بی خوابی و اختلالات عصبی وجود دارد.  اما اگر دچار مشکلات اضطرابی سطحی یا تنش‌های مقطعی شده اید یک فنجان دمنوش پونه می‌تواند خستگی و عصبیت و تنش‌های یک روز سخت را از تن شما به در کند.
  • بهبود بیماری‌های تنفسی و آسم:
    اگر دچار آلرژی‌های تنفسی یا آسم هستید  پونه به شما کمک می‌کند واکنش‌های آلرژیک بدن خود را کاهش دهید و ریه هایتان را تسکین دهید.
  • برطرف کننده مشکلات قاعدگی:
    پونه برای رفع مشکلات زنان نیز معروف است.  در طول سالها برای کمک به تحریک قاعدگی در خانمهایی که سیکل نامنظم دارند یا در کسانی که مشکل به تعویق افتادن قاعدگی دارند، استفاده می‌شده است.  پونه با تحت تاثیر قرار دادن هورمون های زنانه به نظم بخشیدن قاعدگی کمک می‌کند.  البته اگر مشکل جدی در قاعدگی خود دارید امروزه روش هایی بسیار امن‌تر از استفاده از پونه در دسترس هستند.  پس اگر دچار مشکل جدی در این زمینه شدید به مصرف پونه بسنده نکنید و به پزشک مراجعه کنید.
  • رفع شپش در بدن:
    برای رفع شپش مقدار ۳۰ گرم پونه را به ازای هر لیتر آب جوش مخلوط کنید و روزی دو الی سه بار بدن خود را با آن بشویید.
  • آبله مرغان:
    برای بهبود آبله مرغان عصاره‌ی پونه را تهیه کنید و روزی سه تا چهار قاشق چای خوری میل نمایید.
  • درمان روماتیسم:
    برای تسکین دردهای رماتیسمی‌روغن پونه را تهیه کنید و با آن بدنتان را ماساژ دهید.
  • برای تنظیم زمان پریود:
    عصاره پونه را تهیه کنید و روزی سه الی چهار قاشق چای خوری از آن بنوشید.  همین طور می‌توانید از دمنوش پونه برای این منظور استفاده نمایید.

پونه-خانومی

استفاده های سنتی دیگر از پونه

در طب سنتی پونه طبعی گرم و خشک دارد.  بنابراین در طب سنتی برای برطرف کردن ضعف و ایجاد گرمی‌ و انرژی از آن استفاده می‌شود

این گیاه همیشه برای تحریک عضلات رحم استفاده می‌شده است بنابراین برای مشکلات قاعدگی مفید و برای زنان باردار خطرناک محسوب می‌شود.

گاهی از پونه به عنوان درمانی برای کرم روده استفاده می‌شود.

یکی از مصارف سنتی پونه استفاده برای برطرف کردن اختلالات پوستی از جمله التهاباتی مانند اگزما است و همینطور برای بیماری های روماتیسمی‌مانند نقرس استفاده می‌شود.

برگ هایی که در طول تابستان چیده می‌شوند معمولا درطول سال برای مصارفی مانند برطرف کردن نفخ و بیماری های کبدی و کلیوی، سرفه و رفع سو‌هاضمه استفاده می‌شود.

پایین آوردن تب با نوشیدن دمنوش پونه را بسیاری توصیه می‌کنند.

دمنوش پونه را برای لاغری و کاهش وزن نیز استفاده می‌کنند چرا که پونه متابولیسم بدن را افزایش می‌دهد و باعث کاهش وزن می‌شود.

از عصارهٔ پونه به خاطر خاصیت ضدباکتریایی و ضدعفونی کننده اش برای درمان ویروس تب خال، ویروس آنفلوآنزا، بیماری نیوکاسل و ویروس های مختلف دیگر نیز استفاده می‌کنند.

به طور کلی پونه به خاطر داشتن آنتی اکسیدان سیستم ایمنی بدن را تقویت می‌کند و گاهی می‌تواند به عنوان جایگزین یک آنتی بیوتیک بسیار سبک و طبیعی عمل کند و در درمان به شما کمک کند زودتر بهبود پیدا کنید.  همچنین در این گیاه موادی وجود دارد که باعث تقویت گلبول‌های سفید می‌شود و این نیز خود تاثیر به سزایی در تقویت ایمنی بدن دارد.

کاشتن پونه در گلدان یا باغچه به شما کمک می‌کند حشراتی مانند کنه، مورچه، موش و پروانه ها را دور نگه دارید. چرا که بسیاری از حشرات و جوندگان بوی پونه را دوست ندارند.  همچنین برخی مقداری از آن را لابلای خوراکی‌ها در انبار می‌گذارند تا مواد خوراکی از گزند جوندگان در امان بمانند.

از عصاره و روغن پونه در ساخت صابون‌های طبیعی نیز استفاده فراوان می‌شود و برای پاک کنندگی البسه نیز از آن بهره می‌برند.

پونه-خانومی

روش خشک کردن پونه

برگ های پونه را از ساقه و ریشه و دیگر گیاهان هرز جدا کنید و آن ها را روی یک پارچه تمیز پهن کنید.  ترجیحا آن‌ها را زیر آفتاب پهن کنید و در جایی که هوا جریان دارد اما خاک روی آن نمی‌نشیند قرار دهید.  استفاده از یک پنکه گاهی اوقات موثر است.  اگر به طور طبیعی برگ های پونه را خشک می‌کنید بعد از حدود یک هفته می‌‌توانید آن‌ها را جمع آوری کنید.  حتما قبل از جمع آوری، برگ ها را چک کنید تا کاملا خشک باشند.  سپس پونه های خشک را در شیشه ای دربسته نگهداری کنید.  اگر مصرف پودری پونه برای شما آسان ‌تر است می‌‌توانید با استفاده از آسیاب برگ های خشک را آسیاب کنید و بعد در شیشه بریزید.

پونه-خانومی

طرز تهیه دمنوش پونه

برای تهیه دمنوش پونه هم می‌توانید از برگ‌های تازه و هم از برگ‌های خشک استفاده کنید.  معمولا دو سه برگ تازه یا خشک برای درست کردن یک فنجان دمنوش پونه کافی است.  اگر از پودر این گیاه استفاده می‌کنید می‌توانید یک قاشق چای خوری به فنجان خود بیفزایید.  برای درست کردن دمنوش ابتدا آبی که کمی‌از جوش افتاده و به حدود ۸۰ درجه سانتیگراد رسیده را در فنجان بریزید و پونه را به آن بیفزایید و برای چند دقیقه یک درپوش روی آن بگذارید تا دم بکشد.  دمنوش شما آماده است.  برای شیرین کردن دمنوشتان می‌توانید از عسل استفاده کنید.

پونه-خانومی

عوارض مصرف بیش از حد پونه

اول اینکه پونه را باید به صورت محدود استفاده کنید و استفاده مقادیر زیاد آن می‌تواند بسیار خطرناک و یا حتی در برخی موارد کشنده باشد.  اگر پونه را به صورت دمنوش مصرف می‌کنید هیچوقت بیشتر از دو فنجان در روز از آن میل نکنید.

پونه برای مادران باردار ضرر دارد و بهتر است در مصرف آن احتیاط کنند.  همچنین مادرانی که بچه نوزاد دارند و دوران شیردهی خود را سپری می‌کنند بهتر است از مصرف پونه پرهیز کنند چرا که پونه می‌تواند با شیر آن‌ها مخلوط شود و ترکیبات مضری برای کودکشان به همراه داشته باشد.

از مصارف داخلی روغن پونه پرهیز کنید.  روغن پونه فقط برای استعمال خارجی است و استعمال آن برای‌اندام‌های داخلی بدن می‌تواند عوارضی به همراه داشته باشد.

برخی افراد ممکن است به پونه حساسیت داشته باشند.  این اتفاق درمورد گیاهان دیگر نیز گاهی رخ می‌دهد. افرادی که به ریحان، اسطخدوس، مرزنجوش، نعنا و مریم گلی حساسیت دارند ممکن است به پونه نیز حساسیت نشان بدهند اگر نشانه های حساسیت را در خود دیدید از مصرف پونه به هر شکلی پرهیز کنید.  از عوارض حساسیت یا مصرف بیش از حد که موجب مسمومیت می‌شود گرفتگی شکم، تب، حالت تهوع، استفراغ، گیجی، هذیان، توهم شنوایی و بینایی را می‌توان نام برد.

حجم خیلی زیاد استفاده از این گیاه نیز می‌تواند به نارسایی برخی‌اندام های بدن منجر شود.

برای کسانی که مشکلات کلیه یا کبد دارند مصرف پونه توصیه نمی‌شود و بهتر است در این مورد با پزشک خود مشورت کنند چرا که پونه می‌تواند برای این‌اندام‌ها تحریک کننده باشد.

پونه خاصیت ضدعفونی کنندگی دارد اما همین خاصیت در دوزهای بالا می‌تواند منجر به مسمومیت در افراد شود.

همچنین افراد دارای دیابت نیز باید در مصرف پونه دقت کنند چرا که ممکن است افت قند خون ناگهانی در آن‌ها ایجاد کند.

ارسال این مطلب به:

mohammad.javani89@gmail.com

0 Reviews

مطالب مرتبط