کاسنی؛ خواص، فواید و کاربردها

 کاسنی؛ خواص، فواید و کاربردها

گیاه کاسنی، گیاهی علفی و پایا است که هم به صورت وحشی می­روید و هم انواع اهلی شده و پرورشی نیز دارد. کاسنی از خانواده­ی Compositae است. کاسنی با نام­های بسیار دیگری نیز شناخته می­شود، از جمله این نام­ها: آندیو، انطوبیا، امبرون، آجی مارول، هندبی، هدنیا، هندبه، چیپوتیائی، شیریش، شکوریه، شکوریا، سیکوریا، سکونا، سرس، سیریس و طرخشقون را می­توان نام برد.

ساقه­های نوع وحشی آن کوتاه­تر اند و از نیم تا یک متر ارتفاع دارند و نوع پرورشی آن ساقه­هایی تا دو متر دارا است. برگ­های آن بلند و دارای دندانه­های دالبری بزرگ هستند، از یک طرف کرکدارند و بریدگی­های عمیق دارد و شکلی اسفنجی مانند دارد. کاسنی همچنین دارای گل­های آبی رنگی است و دانه یا بذر دارد، دانه­های کاسنی فندقه­های کوچک دراز و چهاروجهی­ای هستند معمولا به رنگ خاکستری اند. همچنین کاسنی دارای ریشه­های عمودی و ضخیم به ضخامت یک تا سه سانتی­متر و درازای ده تا شصت سانتی­متر است. رنگ پوسته­ی خارجی ریشه قهوه­ای و رنگ داخل آن سفید می­باشد. همچنین در محل رویش ساقه، حلقه­ای به شکل یقه دارد، ریشه­ ی کاسنی دارای شیرابه­ای سفید رنگ و عصاره­ی به دست آمده از آن پس از جوشاندن بسیار تلخ است.

کاسنی-خانومی

خاستگاه گیاه کاسنی

کاسنی در تمام مناطق دارای آب و هوای معتدل در جهان می­روید، در ایران تقریبا در تمامی مناطقی که آب کافی در اختیار داشته باشد می‌روید. کاسنی در گیلان، قزوین، کوهپایه­ های البرز، آذربایجان، خراسان و کوهپایه­ ها و دشت­ های زاگرس به خصوص در دشت­ های فارس می‌روید، حتی در بلوچستان نیز در برخی مناطق خوش آب و هوا می­توان شاهد رویش کاسنی بود.

گیاه کاسنی در طب سنتی دارای طبیعت سرد و تر است، نتیجتا کاسنی را به همراه غذاهای سرد دیگر نباید مصرف کرد، زیرا که بدن دچار سردی شده و عوارضی را در پی خواهد داشت. ترکیبات شیمیایی کاسنی شامل حدودا ۱۱ تا ۱۷ درصد آب، ۶ تا ۵/۷ درصد ترکیبات ازت، ۲۶ تا ۱۵ درصد دارای قند (گلوکز، لوولز، ساکارز)، ۶ تا ۲۱ درصد اینولین و دکسترین، حدود ۵/۷ درصد مواد چرب می­باشد. همچنین از مواد موجود در کاسنی می­توان به مواد معدنی از جمله کلسیم، فسفر، آهن، سدیم، پتاسیم، مقداری مس و آرسنیک در تخم­ها و ریشه­ ی آن و همچنین مواد آلی مانند تانن، رزینی به نام شیکورین، پکتین، لاکتوسین، گلوکوزید سی کوری ئین، ریبوفلاوین، نیاسین و  ویتامین A، ویتامین C و ویتامین B۱  وجود دارد. البته نسبت و میزان این مواد در اندام­های مختلف گیاه و همچنین در گونه­ های مختلف کاسنی متفاوت است. همچنین ریشه­ ی بو نداده ­ی کاسنی حاوی ۱۲ تا ۱۹ درصد موسیلاژ می­باشد و مواد نیتراتی و پتاس می­باشد.

کاسنی-خانومی

گونه ­های مختلف کاسنی

دو گونه­ ی مهم از کاسنی ­ها هستند که اهمیت و همچنین فواید و کاربردهای بیشتری در طب گیاهی دارند که در ادامه به آن­ها اشاره می­کنیم.

کاسنی معمولی

کاسنی وحشی یا کاسنی تلخ که همان معمول­ترین و پراستفاده و شناخته­ شده­ترین نوع کاسنی می­باشد. کاسنی معمولی البته به صورت پرورشی در مزارع نیز کاشته می­شود. قد بوته­های کاسنی پرورشی از وحشی بلند­تر است. کاسنی دارای برگ­های ضخیم اسفنجی و پر از کلروفیل است که رگ­برگ­های آشکاری دارد. کاسنی در تمامی مناطقی که دارای دمای مناسب و آب کافی باشد می­روید. معمولا در طب سنتی از آن با نام­های هندبا و طرخشقون بیش از دیگر نام­ ها اسم برده می­شود.

کاسنی زرد

با نام­های کاسنی برّی، گل قاصد، دندان شیر، سن الاسد و بقله الیهودیه نیز شناخته می­شود. گیاه کاسنی زرد بوته­ای چندساله است و بسیار کوچک­تر و کوتاه­تر از کاسنی معمولی است، ارتفاع کاسنی زرد به کمتر از چهل سانتی­متر می­رسد. برگ­های آن دراز با بریدگی­ های دالبری نوک­تیز که به آن شکل دندان شیر می­دهد و نام انگلیسی آن Lion’s teeth نیز از همین شکل برگ­هایش می­آید. برگ­های کاسنی زرد به صورت گروهی با صورت دسته­ی برگ از قسمت یقه­ی ریشه رشد می­کند و همچنین دارای شیرابه­ یا مایع سفیدی هستند. گلهای کاسنی زرد به رنگ زرد و به صورت تکی بر انتهای هر شاخه­ی گل ­دهنده قرار دارد. پس از گلدهی نیز تشکیل میوه می­دهد که میوه ­های آن به شکل فندقه و خشک اند و مغز آن­ها مانند تخمه­ ی آفتاب­گردان مجزا از پوشته می­باشد و معمولا کاکلی سفید رنگ داراست و به سبب دارا بودن این کاکل پس از رسیدن به راحتی از دسته­ ی میوه­ ها جدا شده و پراکنده می­شوند.

محل رویش کاسنی زرد معمولا جاهای مرطوب­تر مانند مرغزار­ها، مزارعی مانند مزارع یونجه و در کنار نهرها می­روید که این شرایط می­تواند در مناطق پرشماری از جمله مناطق کوهپایه­ ای ایران در کرمان و سیستان تا کوهپایه­ه ای زاگرس و البرز و آذربایجان و گیلان را شامل می­شود و در خارج از ایران در مناطق معتدلی مانند ترکیه و حتی در چین و هند نیز می­روید.

کاسنی-خانومی

خواص کاسنی برای سلامتی بدن

گیاه کاسنی بر اساس آن قسمتی از گیاه که مورد استفاده قرار می­گیرد و همچنین بر اساس گونه­ی آن، دارای فواید و کاربرد­های متفاوتی است که در این جا با برخی از آن­ها آشنا شده و آن­ها را به تفکیک نام می­ بریم، چنانچه هرگاه از کاسنی نام بردیم، منظور همان کاسنی معمول و رایج است و در صورت اشاره به کاسنی زرد، از آن با نام کاسنی زرد یاد می­کنیم.

از برگ، ریشه و تخم گیاه کاسنی، هر سه استفاده می­شود و هرکدام خواص خاص به خود را دارند، همچنین برخی اوقات نیز دستورهای طبی مبنی بر ترکیب مقداری خاصی از هرکدام نیز وجود دارد. اگر بخواهیم به برخی خواص برگ گیاه کاسنی بیان نماییم می­توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:

  • عرق کاسنی یا عصاره ­ی حاصل از دم کردن برگ کاسنی با آب، خود خواص متعددی دارد مانند: خنک کنندگی، بر طرف نمودن درد معده و کبد، از بین بردن اسنداد کیسه صفرا و سنگ صفرا و سنگ مثانه همچنین استفاده­ی آن برای بانوان در صورت تأخیر در دوره­ی قاعدگی ایشان، بسیار قاعده آور است.
  • همچنین اگر برگ کاسنی را به همراه ریشه ( به نسبت یک به یک) دم کنید و هر روز ناشتا دو فنجان از عصاره­ی آن را بنوشید برای درمان یبوست بسیار مفید واقع می­گردد.
  • آب برگ تازه­ی کاسنی را اگر یک لیوان در طول روز بنوشید، آب ریزش بینی را برطرف می­کند، برای درمان انواع تب­ها مانند تب سه یک یا تب مالت و دیگر تب­ه ای مزمن و سخت مفید است. همچنین به درمان زردی و یرقان کمک می­کند. گرفتگی­ های طحال و کبد را باز می ­نماید و برای تقویت کبد و متعادل کردن حرارت خون مفید است. آب برگ تازه­ ی کاسنی همچنین در درمان درد­های قلبی بسیار مفید است، التهاب معده را برطرف می­کند و برای افرادی که دچار بیماری ­های مجاری ادرار و کلیه می­باشند، آب برگ کاسنی پاک کننده ­ی بسیار نافعی است.
  • اگر از برگ­های کاسنی آبگیری کنید و با سکنجبین مخلوط نموده و میل کنید موجب رفع تبهای کهنه و مزمن را قطع می­کند.
  • اگر آب برگ­های تازه­ی کاسنی را با سرکه و دوشاب مخلوط نمایید، برای درمان ورم چشم را درمان می­کند. همچنین اگر آن را با آرد جو خمیر نمایید، ضماد آن برای برطرف نمودن ورم­ های گرم و درد مفاصل و همچنین نقرس مفید است.
  • اگر برگ­های تازه­ی آن را همراه با سرکه (همانند کاهو سرکه) میل نمایید. صفرا بر است و اسهال­های صفراوی را نیز درمان می­کند. همچنین اگر برگ تازه­ی آن را با نمک بجوید، رفع آبریزش بزاقی از دهان ( من جمله در خواب) می­کند.
  • مالیدن برگ آن به صورت تنها و یا با سرکه برای رفع سردردهای گرم و صفراوی مفید است. همچنین اگر برگ تازه­ی کاسنی را با برگ خرفه­ی تازه مخلوط نموده و بکوبید و چند ساعت بر روی موضع مورد نظر ضماد کنید، باد سرخ و دیگر زخم­های عفونی را درمان می­کند.
  • برای تهیه­ ی شربت کاسنی عصاره­ ی کاسنی را با شکر بجوشانید تا غلیظ شود و شربت کاسنی حاصل می­شود.

خواص تخم کاسنی

  • تخم کاسنی را در آب بجوشانید و هر روز از آن بنوشید، خواص بسیاری دارد از جمله اینکه: تب بر است، ناراحتی­ های صفراوی و یرقان را برطرف می­کند و همچنین در درمان چاک گوشه­ی لب موثر است. زنانی که در حاملگی مشکل دارند و می­خواهند حامله شوند، از این دم کرده بنوشند.
  • چنانچه تخم کاسنی را با رازیانه به نسبت یک به یک دم کنید، نوشیدن عصاره­ی حاصل شده برای درمان بی اشتهایی موثر است و اشتها را زیاد می­کند.
  • نگه داشتن عصاره­ی تخم کاسنی برای تسکین دندان درد نیز موثر است.

خواص ریشه ی کاشنی

از دیگر قسمت­ های پر خواص کاسنی، ریشه­ ی آن است. ریشه­ ی کاسنی با داشتن مواد و ترکیبات شیمیایی بسیار، به غایت دارای خواصد و فواید گوناگون است:

  • اگر بو داده­ی آن را همراه با قهوه ساییده و مصرف کنید، معده را تقویت می­کند و چنانچه آن را به تنهایی دم کنید و صبح­ها و عصرها یک فنجان از آن بنوشید، ترشحات کیسه­ ی صفرا را زیاد می­کند.
  • اگر به مقدار ۲۰ تا ۳۰ گرم آن را پودر کنید و بنوشید، عصاره­ی به دست آمده فواید گوناگونی دارد: ادرار آور است، تصفیه کننده­ی خون می­باشد و همچنین رفع اخلاط می­کند، سوء هاضمه و کم اشتهایی را برطرف می­کند. همچنین تب بری بسیار قوی است که حتی برای تب­هایی چون تب نوبه و مالاریا مناسب است.
  • چنانچه گرم مزاجید و دارای ضعف کبد نیز می­باشید، جوشانده ­ی تخم کاسنی را با مقداری مستکی حل نمایید و سپس با سکنجبین میل نمایید، ضعف کبدتان را درمان می­نماید.

خواص کاسنی زرد

حال به بررسی خواص کاسنی زرد می­پردازیم. کاسنی زرد نیز به مانند کاسنی معمولی هر یک از اجزای آن دارای خواص کلی و خواص مخصوص به خود هستند. از برگ کاسنی زرد می­توان به گونه­های مختلف استفاده کرد:

  • عرق کاسنی زرد یا عصاره­ ی جوشانده ­ی برگ­های آن به عنوان تب بر و خنک کننده ­ی بدن بسیار مفید است، همچنین تعریق را افزایش داده و گوارش را بهبود می­بخشد و قابض است. عرق کاسنی زرد خون را تصفیه نموده و ترشح صفرا را کنترل می­کند. همچنین برای پوست، برای درمان هرگونه جوش، خارش، کورک، آبسه و زخمی مفید است. همچنین گزیدگی­ها را نیز بهبود می­بخشد.
  • چنانچه آب برگ تازه­ی برگ آن را بگیرید و با روغن زیتون مخلوط نمایید و بخورید، برای دفع مسمومیت اکثر سموم موثر است.
  • اگر برگ­های گیاه را خیس کنید و سپس کوبیده و بر روی ورم­ها من جمله ورم­های روی سینه در خانم­ها بگذارید، در از بین بردن ورم بسیار موثر است. همچنین اگر از آن به عنوان کمپرس گرم استفاده کنید نیز، برای رفع تمامی التهابات کاربرد دارد.
  • ­مالیدن شیرابه­ ی برگ­های کاسنی زرد بر روی چشم در سفید شدن سفیدی چشم و همچنین افزایش بینایی موثر است.
  • گفته شده شیاف عصاره­ی آن برای رفع ورم­های داخلی واژن و رحم کاربرد دارد.

ریشه ­ی کاسنی زرد

همچنین ریشه ­ی کاسنی زرد نیز دارای فواید و کاربردهای بسیار است که تعدادی از آنها عبارت اند از:

  • برای ناراحتی­های مزمن کبدی و همچنین رفع سنگ صفرا و ناراحتی­های کلیوی از جمله سنگ کلیه، مفید است.
  • چنانچه آن را بکوبید و بر روی زخم­ها و همچنین گزیدگی­ها مانند عقرب زدگی، نیش زنبور و مار و دیگر حشرات تأثیر گذار است.
  • اگر کوبیده شده­اش را با آرد مخلوط نمایید و ضماد کنید، در درمان باد سرخ موثر است. و اگر آن را با سرکه ضماد کنید برای درمان سوختگی و رفع التهاب مناسب است.

از خواص مشترک در میان کاسنی­ها این است که، کاسنی دارای فیبر بسیار مفید اینولین می­باشد، از این روی اگر برگ کاسنی را مانند سبزی مصرف نمایید بسیار برای هضم غذا، افزایش پروبیوتیک­های معده و همچنین گوارش بهتر کمک می­کند. از سوی دیگر کسانی که به دنبال کاهش وزن می­باشند می­توانند از این ویژگی استفاده نمایند و فیبر موجود در آن به لاغری کمک می­کند.

فیبرهای موجود در ریشه­ و برگ کاسنی­ها نیز بسیار برای بیماران دیابتی مفید است و می­تواند قند خون آن­ها را کنترل نماید به این خاطر که افزایش میزان باکتری­های پروبیوتیک در بدن متابولیسم کربوهیدرات را افزایش داده و همچنین عملکرد انسولین بر روی سلول­ها را افزایش می­دهد.

کاسنی به علت داشتن مواد مفید از جمله ویتامین­ های متنوع و همچنین مواد ضد التهاب و فیبر به عنوان ماسک صورت و پوست نیز بسیار موثر بوده، در از بین بردن جوش صورت، آکنه­ ها، ورم­ ها و حساسیت­ های پوست خصوصا به مواد آرایشی غیر استاندارد به شدت کاربرد دارد.

لازم به ذکر است که مصرف هرگونه گیاه دارویی را به صورت سرخود و با آزمایش و خطا شروع نکنید، ابتدا پیش از آغاز استفاده از آن با متخصص طب گیاهی و سنتی مشورت کنید و یا اینکه نحوه­ی مصرف را با پزشکتان مطرح کنید.

کاسنی-خانومی

همه چیز درباره ­ی قهوه­ ی کاسنی

قهوه­ی کاسنی یکی از انواع قهوه ­های محبوب در جنوب فرانسه است که می­تواند یک پیشنهاد بسیار عالی برای کسانی باشد که از طعم عرق کاسنی و یا گیاه کاسنی خوششان نمی­آید و همچنین خواص کاسنی را نیز در خود محفوظ دارد. این قهوه در طول جنگ جهانی دوم با کمبود قهوه در جهان توسط مردم ابتدا به صورت خالی و فقط با کاسنی درست می­شد اما بعدها با بازگشت قهوه به سفره­ی مردم، کاسنی حذف نگشت و همچنان با قهوه مخلوط شده و دم می­شود.

روش تهیه­ی آن به این صورت است که ریشه­ ی گیاه کاسنی را رنده می­کنند و آن را خشک می­کنند سپس در هر وعده­ی قهوه­ مقداری از این ریشه­ ی خشک کرده را به دلخواه و بنا بر ذائقه­شان در قهوه مخلوط می­کنند و آن دو را با هم دم می ­آورند.البته برای دوست­داران چای خبر خوب این است که از این ریشه­ ی خشک شده می­توان در چای نیز استفاده کرد.

موارد ایمنی و هشدار

به طور کلی برای بزرگسالان در صورت مصرف کاسنی مشکلی پیش نمی­آید. اما در چند مورد باید نسبت به استفاده از آن احتیاط کرد.

  • کودکان نباید از کاسنی و یا هرگیاه دارویی دیگر بدون مشورت پزشک استفاده نمایند. بیش از آن می­تواند برای نوزادان خطرناک باشد، لذا مادرانی که به کودکان خود شیر می­دهند باید از خوردن مشتقات کاسنی دوری کنند و در صورت نیاز قبل از مصرف با دکتر خود مشورت کنند.
  • زنان باردار باید از مصرف کاسنی خودداری کنند زیرا کاسنی خاصیت قاعده آور دارد و می­تواند باعث سقط جنین بشود.
  • کسانی که به گل داوودی و گل مینا حساسیت دارند، محتمل است که به کاسنی نیز حساسیت داشته باشند، لذا پیش از مصرف باید با متخصص طب گیاهی یا سنتی و یا پزشک خود مشورت نمایند.

 

ارسال این مطلب به:

mohammad.javani89@gmail.com

0 Reviews

مطالب مرتبط